–حمیدالله حمیدي
الغیاث اسلامي د لوړو زده کړو خصوصي موسسې خپلې رسمي چارې په ۱۳۹۰ کال کې د لوړو زده کړو وزارت په منظورۍ د دوو پوهنځیو (شرعیات او حقوقو) په درلودلو سره په هرات ولایت کې پیل کړې دي. د لوړو زده کړو د دې موسسې علمي مرستیال خان محمد فرامل وایي، اوس هم همدا دوه پوهنځي لري. دی وایي، حقوقو پوهنځی یې دوه ډېپارټمنټونه (قضا او څارنوالي او اداره او ډیپلوماسي) او شرعیاتو پوهنځی یې هم دوه ډېپارټمنټونه (اسلامي تعلیمات او فقه او قانون) لري، چې له هماغه لومړي سره بیا تر اوسه پورې محصلین پکې پر زده کړو بوخت دي.
په الغیاث اسلامي د لوړو زده کړو موسسه کې اوسمهال د ۱۴۰۰ په شاوخوا کې محصلین لوړې زده کړې کوي، چې تر څلوېښت سلنه ډېرې یې نجونې دي. دی وایي، دا چې د هرات خلک فرهنګي او دیني مسایلو ته ډېر ارزښت ورکوي، نو دوی د ښځینه او نارینه محصلینو لپاره د زده کړو بېل بېل ځایونه برابر کړي، چې همدې ټکي ته په کتو یې د ښځینه محصلینو شمېر د نورو پوهنتونونو په پر تله ډېر دی او ډېری ښځینه محصلینې زړه ښه کوي چې په الغیاث اسلامي د لوړو زده کړو موسسه کې نوملیکنه وکړي. ښاغلی خان محمد وایي، دوی په کلني ډول د شپږ سوه په شاوخوا کې محصلین د لېسانس په کچه فارغ او ټولنې ته یې د خدمت په موخه وړاندې کوي.
د الغیاث اسلامي د لوړو زده کړو موسسې علمي مرستیال وایي، چې په کلني ډول یې جذب هر کال توپیر کوي. دی وایي، داسې کلونه هم راغلي چې دوی تر ۱۲۰۰ پورې محصلین جذب کړي دي، خو دغه څه تر ډېره په هېواد کې په امنیتي او اقتصادي وضعیت پورې تړلي وي. دی وایي، تېر کال یې د شپږ سوه په شاوخوا کې نوي محصلین جذب کړي وو. د لوړو زده کړو دغه موسسه د محصلینو لپاره په ډېره لوړه کچه تخفیف ورکوي، داسې چې د خان محمد په خبره تر اوسه پورې به په بل خصوصي پوهنتون کې په دې کچه تخفیف نه وي ورکړل شوی. هغه وایي، ان شپږ زره افغانۍ یې هم په سمیسټر کې له محصلینو اخیستې دي. د خان محمد په خبره، دوی د بې وزله، شهیدانو او معلولینو د ورثهوو لپاره هم ځانګړی تخفیف لري. دی وایي، په هر سمیسټر کې ډېر محصلین له دوی سره په وړیا ډول زده کړې کوي.
د لوړو زده کړو دې موسسې د خپلو محصلینو او استادانو لپاره یو مجهز کتابتون برابر کړی، چې د لس زره په شاوخوا کې بېلابېل کتابونه یې پکې ځای پر ځای کړي دي. د دې موسسې د علمي چارو مرستیال وایي، د پوهنځيو اړوند تخصوصي او نور بېلابېل کتابونه، لکه: دیني، سیاسي، اقتصادي، تاریخي، فرهنګي او نور یې د محصلینو او استادانو د اړتیا پوره کولو لپاره په کتابتون کې ځای پر ځای کړي دي. نوموړی وایي چې محصلین او استادان یې کولای شي وخت ناوخت له دې کتابتون څخه ګټه واخلي، مطالعه یې کړي او د څېړنیزو مسایلو لپاره ترې ګټه واخلي. دی وایي، محصلین، استادان او د هرات ولایت د نورو پوهنتونونو محصلین او نور کسان چې له مطالعې سره مینه لري، کولای شي د دوی له کتابتون څه په امانت ډول کتابونه یوسي او له مطالعې وروسته یې بېرته دوی ته وسپاري. خان محمد وایي، کمپیوټر لب هم لري چې محصلین کولای شي د کمپیوټر د زده کړې تر څنګ له انټرنېټ څخه هم ګټه واخلي.
په الغیاث اسلامي د لوړو زده کړو موسسه کې د تدریس چارې د متخصصو او تجربه لرونکو استادانو لخوا مخ ته وړل کېږي. ښاغلی خان محمد وایي چې هر ډېپارټمنټ یې پنځلس تر شل پورې استادان لري، چې څلوېښت سلنه یې تر دوکتورا او پاتې نور یې بیا د ماسټرۍ تر کچې پورې لوړې زده کړې لري. دی وایي، د شلو په شاوخوا کې استادان یې په کور د ننه او بهر کې د دکتورا او ماسټرۍ پر اخیستو بوخت دي، چې ډېری یې د دوی لخوا استول شوي دي. نوموړی وایي، هڅه یې دا ده چې ټول استادان یې د ماسټرۍ تر کچې پورې لوړې زده کړې ولري او د لوړو زده کړو وزارت معیارونه چې ورته ټاکل شوي دي، پوره کړي.
ښاغلی خان محمد وایي، په کور د ننه له ټولو پوهنتونونو سره ښې اړیکې لري. هغه زیاتوي، په هرات ولایت کې د خصوصي پوهنتونونو د اتحادیې غړیتوب لري، چې وخت ناوخت خصوصي پوهنتونونه د دې اتحادیې له لارې خپلې ستونزې او تجربې شریکوي او ځینې وخت په انلاین ډول پر ځینو مسایلو خبرې کوي. د دې تر څنګ د ایران، پاکستان او هند له ځینو پوهنتونونو سره که څه هم چې د علمي اړیکو کومه هوکړه نه لري، خو نیکې اړیکې ور سره لري او له تجربو یې ګټه اخلي.
د لوړو زده کړو د دې موسسې اداره وایي، کوم محصلین چې له دې موسسې څخه فارغېږي، د خپل ځانګړي فارمټ درلودونکي تحصلي سندونه ورکوي، چې بیا وروسته د لوړو زده کړو وزارت لخوا تاییدېږي او محصلین کولای شي په دې تحصیلي سندونو باندې د هېواد په د ننه او له هېواده بهر ور باندې نورې لوړې زده کړې وکړي او یا هم د دندې په پیدا کولو کې ترې ګټه واخلي، خو هغه ډيپلومونه چې د هېواد د لوړو زده کړو وزارت لخوا محصلینو ته ور کول کېږي، تر اوسه پورې د دوی موسسې ته نه دي ورکړل شوي.
کتابتون، کمپیوټر لب، حقوقي کلینیک او د ظرفیت لوړولو ورکشاپونه د الغیاث اسلامي د لوړو زده کړو مسسې له امکاناتو څخه دي. د دې تر څنګ د دې موسسې اداره د هرات ولایت له محاکمو سره ځینې هوکړې لري، څو د حقوقو پوهنځي محصلین د عملي زده کړو لپاره ور ولېږي. د لوړو زده کړو دغه موسسه د نګین الغیاث په نوم ټلوېزیون هم لري، چې د محصلینو او استادانو لپاره بېلابېلې دینې، فرهنګي، حقوقي، اقتصادي او سپورټي خپرونې لري چې محصلین او استادان پکې په عملي ډول برخه اخلي.
د نویو پوهنځیو ایجادول، له موسسې څخه پوهنتون ته ارتقاع کول، د یوه لوی څېړنیز مرکز جوړول، له هېواده بهر د محصلینو او استادانو لپاره د نورو لوړو زده کړو زمینه برابرول، د انلاین زده کړو زمینه برابرول او د هرات ښار په زړه کې د پوهنتون لپاره یوه لویه ودانۍ جوړول چې د بېلابېلو برخو څیړنیز مرکزونه به پکې فعالیت کوي، د الغیاث اسلامي د لوړو زده کړو موسسې د ادارې راتلونکي پلانونه دي.
د الغیاث اسلامي د لوړو زده کړو موسسې اداره له لوړو زده کړو وزارت څخه غواړي، چې له خصوصي پوهنتونونو سره په هر اړخیزه توګه مرسته وکړي او د هېواد ټولو دولتي او خصوصي پوهنتونونو ته په یوه سترګه وګوري. ښاغلی خان محمد وایي، لوړو زده کړو وزارت د خصوصي پوهنتونونو لپاره ډېر کله داسې قوانین وضع کوي، چې د لوړو زده کړو په برخه کې له پانګونې د خلکو زړه ور توروي. دی وایي، که خصوصي پوهنتونونه د افغانستان د لوړو زده کړو وزارت په چوکاټ کې فعالیت کوي، نو بیا دې په هر اړخیزه توګه ور سره مرسته وکړي، څو دغه پوهنتونونه پر خپلو پښو ودرېږي. نوموړی وایي، په ځینو مواردو کې لوړو زده کړو وزارت د دې پر ځای چې د خصوصي پوهنتونونو ملاتړ وکړي، ستونزې ورته جوړوي او یا کارونه ورته دومره سختوي چې د پرمختګ مخه یې نیسي. خان محمد وایي، که د لوړو زده کړو یوه موسسه د پوهنتون ټول معیارونه پوره هم کړي، نو اداره اړه ده چې ۳۰ میلیونه افغانۍ په بانک کې تحویل کړي او بیا وروسته لوړو زده کړو وزارت اجازه ورکوي چې له موسسې څخه پوهنتون ته ارتقاع وکړي. دوی له لوړو زده کړو وزارت څخه غواړي چې خصوصي پوهنتونونو ته هم د دولتي پوهنتونونو په سترګه وګوري او داسې شرایط ورته وضع کړي، چې وکړای شي پوهنتونونه پرمختګ وکړي، په ښه ډول د هېواد بچیان وروزي او ټولنې ته یې د خدمت په موخه وړاندې کړي.