لیکنه: ډېوه؛ د سي جي ټي ان پښتو خبریاله
د ۲۰۲۶م کال د فبرورۍ په ۲۸مه نېټه اسرائيل او امريکا په ګډه پر ايران نظامي بريد وکړ. جيوپوليتيک سياسي سيالۍ پېچلې دي، د امريکا او اسرائيل ستراتيژي په خپله خوښه حساب شوې، خو د جګړې پر مهال چې بمونه لوېږي، تل ملکي وګړيو ته بې توپيره زيان رسوي.
د جګړې د پيل په لومړۍ ورځ د ايران د هورموزګن ايالت په ميناب ښار کې د نجونو يو ابتدائي ښوونځی د توغنديو له لګېدو او هلته له سخت انفجار وروسته ويجاړ شو. ژغورونکو او د نجونو پلرونو او ميندو په ډېر زحمت سره تر فولادو او سمنټو لاندې د نجونو جسدونه ولټول او په پای کې دا تائيد شوې چې په دې پېښه کې ۱۶۵ کسان ووژل شول، چې اکثريت په تدريسي خونو کې نجونې شاګرادانې وې. د دې تراژيکۍ په وړاندې د امريکا غبرګون سوړ انکار او بې ځايه تورونه دي. د امريکا د ټرمپ حکومت حتی وايي چې ايران په خپله دغه بريد ترسره کړ.
نيويارک ټايمز د مصنوعي سپوږمکۍ له لارې اخيستل شوی تصوير ترلاسه کړ او له مخې يې دغه ابتدائي ښوونځی او ورته نژدې د ايران د انقلابي ګارډ د سمندري پوځ اډې په همدې وخت کې له څو دقيقو بريدونو سره مخ شوي. د امريکا د هوايي پوځ د ځانګړو عملياتو ځواکونو کارپوه او د پنټاګون د ملکي وګړيو د ټپي کېدو د ارزونې څانګې پخواني مسئول ويس بريانټ د تصوير له کتلو وروسته وويل، ټولې ودانۍ د دقيقو هدفونو په توګه په بريد کې ځپل شوې، ممکن امريکايي پوځ د بريد هدف په ناسمه توګه پېژندلی وي. د دغه بريد عيني شاهدانو او ژغورونکو خبري رسنيو ته وویل، بريدونه دوه ځله ترسره شول، دوی له لومړي ځل بريدونو وروسته د ژغورنې کارونه پيل او ژوندي کسان یې راټولول، چې دويم ځلي بمونه ولوېدل، په دې توګه دا د مرګ ژوبلې د پراخوالي په هدف څرګنده جنګي لاره ده.
د مصنوعي سپوږمکۍ د تصوير له مخې د دغه ابتدائي ښوونځي ودانۍ د ښوونځي ځانګړې نښې لري چې په کې د شاګردانو لپاره سپورټي ډګر او نورې سيمې شاملې دي. د دغې سختې پېښې اصلي لامل دا دی چې امريکايي پوځ د بريدونو په وخت کې د هدف په شاوخوا کې د ملکي تجهيزاتو او ځايونو په هکله بنسټيزې پلټنې نه درلودې. په داسې حال کې چې په حقيقت کې د امريکا د استخباراتو توان ته په کتو دوی د دغه ځای د ملکي اهميت پېژندلو پوره توان لري. د نړيوال بشري قانون له مخې، د ملکي وګړيو او نظامي هدفونو د جلا کېدو اصول باید عملي شي. کله چې بمونه د يوه ابتدائي ښوونځي پر شاګردانو ولوېدل، دغه پېښې او ملکي وګړیو ته اوښتو زيانونو د انسانانو وجدانونه سخت وځورول.
خو د جګړې راپاروونکو وجدان لا هم نه دی ويښ شوی، دوی پر شاګردانو د بريدونو په اړه بې ځايه پلمې کړې او غیر حقیقي عوامل یې ښودلي، وروسته يې د ملکي وګړيو د مرګ ژوبلې لېست پراخ کړی. د مارچ په ۶مه نېټه د ايران د شيراز ښار د ماشومانو د ساعتېرۍ په باغ کې شل تنه ماشومان د لوبې کولو په وخت کې ووژل شول. بمونه د ښوونځيو، روغتونونو، د ساعتيرۍ باغونو او د هستوګنې کورونو ته لوېدلي دي.
امريکا د ملکي وګړيو د مرګ ژوبلې په اړه بې پروا پاتې ده، د دې تر شا د جګړې څه ډول منطق څه دی؟
د امریکا لخوا د ایران پر ضد د پوځي برید دلیلونه له پیل راهیسې متضاد دي. که څه هم واشنګټن د ایران اټومي مسئله د جګړې اصلي دلیل وباله، خو د تېلو تولیدوونکي هېواد پر وړاندې د امریکا د پوځي اقدام تر شا د “تيلو تجارت او په ډالرو د تصفيه کولو سيستم” تسلط ټيڼګولو پټ نيت شتون لري. امريکا غواړي د تېلو سرچینو کنټرولولو له لارې په نړیوال پولي سیسټم کې د ډالرو غالب دریځ پیاوړی کړي او بېرته راستانه شوي ډالر په نظامي لګښتونو او کورني اقتصاد کې وکاروي.
ايران نه يوازې په منځني ختيځ کې لوی هېواد دی، بلکې د نړۍ د نفتو مهم توليدونکي هېواد هم دی، دغه راز د نړيوالو سرچينو د انتقال لپاره د هورموز تنګي کنټرول په لاس کې لري. په حقيقت کې پر ايران د نظامي بريدونو په پيل کې امريکا د دغه هېواد د نفتو د لوټ کولو نيت نه دی پټ کړی، د سپينې ماڼۍ سوشل مډيا د فبرورۍ په ۲۸مه نېټه دا پوسټ کړی، “راځئ چې د تيلو لپاره استخراج کړو! “(Drill, baby, drill!په امريکا کې د تيلو استخراج د هڅونې لپاره يو شعار دی) .دوی د جګړې د پيل په وخت کې د امريکا د تېلو صنعت سياسي تحريک ترسره کړ.
د امريکا د جګړې ماشينونه لا روان دي، دوی غواړي يو هېواد وران کړي، د يو هېواد سرچينې لوټ کړي، تر څو چې دغه هدف عملي نه شي، جګړه به پای ته ونه رسېږي. خو د دې سرچينو د لوټ کولو په هدف په جګړه کې د دغو نجونو په شمول د بې شمېره ملکي وګړيو د ژوند ختمول تر ټولو د بې وسه انسانانو د قربانۍ سبب ګرځېدلی دی.