د افغانستان د کړکېچ تاریخ لسیزو ته ورسېد، دغو اوږدو شخړو او جګړو د دې هیواد خلک له ډېرو بدمرغیو سره مخ کړل. د مرګونو، مهاجرتونو، ورانیو او ستونزو فهرست لوړ دی. په دغو لسیزو کې سره له دې چې د جنګ لوبغاړي وخت په وخت بدل شوي دي، خو عوامل او د جګړې لپاره د حل لارې یې سره په یوه مجموعه کې د مطالعې وړ دي.
د دې په څنګ کې چې د افغانستان د دې اوږدې جګړې لمبې د دې هیواد مادي او معنوي شتمۍ له منځه وړي او هره ورځ ولس ته د وینو په بیه تمامېږي، خو په همدغو کلونو کې د دې جګړې عوامل څېړل او د سولې د راتګ موضوع د هیواد په داخل او بهر کې د بحث توده موضوع هم ده، په دې اړه بحثونه او تحلیلونه ښايي متفاوت هم وي؛ خو هر یو بحث د دې کړکېچ په اړه یوه رڼا اچوي.
د هیواد د نورو اړخونو اقتصاد، اوبو، کرنې او نورو په اړه ډېر څه لیکل شوي دي؛ خو لا هم د دې جنګ ځپلي ملت تر ټولو لویه هیله یانې سوله لا هم ورکه ده. د همدغه تر ټولو لویې هیلې په اړه له نن ۴۴ کاله مخکې ډاکتر نجیب الله او پوهاند کاکړ هم ډېر لیکونه لیکلي او یو او بل ته یې استولي وو. دا لیکونه نن هم موږ ته دومره مهم دي لکه هغه وخت چې مهم وو.
د دې لیکونو یو مهم ارزښت دا دی، چې موږ ته د نن او سبا لپاره د تاریخي درس په توګه پاتې کېږي. د سولې بېلابېلې طرحې حتی د ملګرو ملتونو له جدي ملاتړ سره سره ولې ناکامې شوې؟ وطن څنګه د نویو جګړو پر ډګر بدل شو؟ څنګه په یوویشتمه پېړۍ کې لا هم د افغان وینه توېیدنه بنده نه شوه، په داسې حال کې چې په ټوله نړۍ کې د بشر حقونو ته تر هرڅه لومړیتوب ورکول کېږي؟
که دغه لیکونه په دقت ولوستل شي، دغو پوښتنو ته که بشپړ ځواب نه وي، ځینې ځوابونه ورکولای شي. د دغه کتاب د بیاکتونکي زرین انځور په خبره، ځکه یې په دغه وخت کې خپرېدل اړین وو. د کتاب تر ټولو ښه اړخ دا دی، چې د ځینو لیکونو په اړه یې له مهمو سیاستوالو سره خبرې شوې دي او یا هم ورته لېږل شوي او هغوی پرې تفصیلي خبرې کړې دي. د دغو تفصیلونو په رڼا کې د افغان سولې مسئله لا هم ښه روښانه کېدای شي.
د زرین انځور په خبره، د دغو ټولو او مختلفو نظرونو مطالعه موږ د افغانستان د اوږد کړکېچ په پېچلو اړخونو خبروي او په دقت سره مو داسې یوې پایلې ته رسولی شي، چې د سولې پر لور له حرکت کولو سره موږ باید له څومره لوړو ژورو تېر شو او بالاخره خپلې موخې ته ورسېږو.
په دغه کتاب کې ټول راغلي لیکونه هغه لیکونه دي، چې پرون هم سیاسي وو او نن هم د هیواد د سیاسي- نظامي وضعیت لپاره یو ښه درس دی او د سبا نسل ته به د تاریخ د ارزښتناکو پاڼو په توګه مهم پيغامونه ولري.
مینهوال کولای شي دغه کتاب پر اکسوس سربېره، د ښار په نورو لویو کتابپلورنځیو کې هم په مناسب قېمت تر لاسه کړي.