د تېر کال د اګست په ۱۵مه نېټه طالبان کابل ته داخل شول او د دې ترڅنګ امريکا په بيړه له افغانستان څخه خپل عسکر وایستل. تر يو کال وروسته نړيواله ټولنه بيا افغانستان ته پام اړوي چې د اسيا زړه ګڼل کېږي. په تېر یو کال کې په دې هېواد کې څه بدلونونه راغلي دي؟ افغانان څنګه دغو بدلونونو ته ګوري؟ د چين د سي اېم جي خبريالې له ځينو افغان خبريالانو سره مرکه کړې ده. هغوی وايي چې تر اوسه پورې په افغانستان کې مثبت بدلونونه نه دي راغلي، اقتصادي وضعیت خراب شوی او د بېوزلۍ کچه لوړه شوې چې دا له امريکا سره نېغ تړاو لري.
امن او سوله د هر افغان هيله ده. ويل کېږي چې واک ته د طالبانو تر رسېدو وروسته افغانستان د پخوا په پرتله خوندي دی. د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي هم داسې ويلي چې جګړه ختمه شوه. موږ خوشاله یو، ډېر باثباته او خوندي احساس کوو. دغه احساسات ښايي زياتره افغانان ولري. د افغانستان د ملي راډيو او ټلويزيون خبريال هوتک د سي اېم جي له خبريالې سره د مرکې په ترڅ کې داسې ويلي چې له افغانستانه د امريکايي پوځ له وتلو څخه تر اوسه پورې په دې هېواد کې ښکاره مثبت بدلونونه نه تر سترګو کېږي، يوازې د پخوا په پرتله لږ څه امن او سوله شته، خو بريدونه اوس هم کېږي. د بېلګې په توګه څه موده دمخه په کابل کې امريکا د بې پيلوټه الوتکې په وسيله پر يو کور بريد کړی دی. په ورته وخت کې بېوزلي او بې کاري خپل اوج ته رسېدلي دي. زموږ خلک په ژوند کې له ډېرو ستونزو او ننګونو سره مخ دي. نو نه شو ويلی چې زموږ په هېواد کې مثبت بدلونونه او تغيرات راغلي دي.
که څه هم په افغانستان کې امنيتي وضعيت په څرګنده توګه ښه شوی دی، خو په دې سره نورې ستونزې سختې شوې دي. ځينې افغانان داسې وايي چې که څه هم بريدونه راټیټ شوي، خو اولیه خوراکي توکي هم کم شوي دي. زیاتره افغانان د هرې ورځې د درېیو ځلو ډوډۍ پر تر لاسه کولو اندېښمن دي. د ملګرو ملتونو يوه شمېرنه ښيي چې د اټکل له مخې د تېر کال له اګست څخه راپدېخوا د افغانستان اقتصادي پيمانه له ۳۰ سلنې څخه تر ۴۰ سلنې پورې کمه شوې. له ۳۸ میليونو افغانانو څخه څه باندې نيمه برخه له سختې لوږې سره مخ دي. افغان ښځې او نجونې ښايي په تېر يو کال کې د راغلو بدلونونو په اړه پېچلی احساسات ولري. د یوې افغان راډیو خبرياله هيله شهيد زموږ له خبریالې سره د مرکې په ترڅ کې وويل چې له يو کال راهيسې زموږ په ژوند کې کوم بدلونونه نه دي راغلي بلکې زموږ ژوند له ستونزو او ننګونو سره مخ دی. ډېرې کمې ښځې اوس په ټولنه کې کار کوي او شمېر يې يوازې له سلو څخه لس فيصده دی. زياتره افغان ژورناليستان چې خپلې دندې له لاسه ور کړې، اوس د ژوند په برخه کې له ډېرو ستونزو او مشکلاتو سره مخ دي. ويل کېږي چې زموږ په هېواد کې اقتصادي وضعيت ورځ تر بلې په خرابېدو دی. ډېر ځوانان د اقتصادي ستونزو له کبله ځان وژنه کوي. فقر او ناچاري ډېر ځوانان دې ته اړ کړي چې هېواد پرېږدي او غیر قانوني کډوالي وکړي.
دا چې له افغانستانه د امريکايي پوځ له وتلو څخه يو کال پوره شوی، خو په افغانستان کې راغلي بدلونونه دومره لږ دي. د څېړونکو په اند رښتيا ده چې د امريکا په شمول د لوېديځو هېوادونو بدې کړنې د اوسني وضعيت د خرابوالي سبب کېږي. تر اوسه پورې د دې هېواد واکمن حکومت رسميت د نړيوالې ټولنې له خوا نه دی پېژندل شوی چې تر شا يې د دغو هېوادونو تور لاسونه دي. د چين د نينګ شيا پوهنتون د عربي هېوادونو چارو د څېړنيز انسټيټيوټ مشر لي شاو شيان په دې اړه ويلي چې د امريکا په مشرۍ لوېديځ هېوادونه دې د افغانستان د اوسني وضعيت د سختېدو پړه پر غاړه واخلي. په تېرو شلو کلونو کې امريکا د افغانستان اقتصادي پرمختګ ته وده نه ده ورکړې او له افغانستان څخه د خپلو ځواکونو تر وتلو وروسته يې بیا د افغان مرکزي بانک شتمنۍ کنګل کړې چې دغه هېواد په عادي توګه بيا اباده نه شي. ولې افغانستان کې اقتصادي حالت خراب شوی؟ لاملونه يې له امريکا سره نېغ او ښکاره تړاوونه لري.
（撰稿：余海芳 初审：徐晓勤 审定：陈重 签稿：席猛）
