د جاپان زياتو خبري رسنيو په دې وروستيو کې خبر ورکړ، چې د اوو هېوادونو ډلې سرمشريزه غونډه، چې ژر به په دغه هېواد کې پیل شي، له چين څخه به د نړيوالو مقرراتو د مراعاتولو غوښتنه وکړي. نړيواله ټولنه د دغه خبر په اړه پوښتنه لري، چې د نوموړې ډلې په قول نړيوال مقررات څه دي؟ آیا د امريکا په شمول يو شمېر هغه هېوادونه، چې د نړيوالو مقرراتو د نه مراعاتولو په برخه کې ډېر ريکارډونه لري، پر چين د نيوکې کولو حق لري؟
کله چې نړيوالو اصولو خبره کېږي نو په نړۍ کې د نړيوالو مقرراتو يوازیني اصول د ملګرو ملتونو د منشور پر بنسټ د نړيوالو اړيکو بنسټيز اصول دي. خو د امريکا په شمول د يو شمېر لويديځو هېواونو په قول د ملګرو ملتونو منشور ډېر کم ياديږي. دغه هېوادونه بيا بيا ” د مقرراتو پر بنسټ نړيوال نظام “ يادوي. خو د دې خبرې مفهوم څرګند نه دی او دا هيڅکله د ملګرو ملتونو په منشور کې، د بېلا بېلو هېوادونو د مشرانو له خوا د ملګرو ملتونو په تصويب شويو اعلاميو کې او هم د ملګرو ملتونو د اسامبلې او امنيت شورا په پرېکړه ليکونو کې نه دي ياد شوي. د چين استازي په امنيت شورا کې د ياد مفهوم په اړه خپل شک څرګند کړ او پوښتنې يې وکړې، چې تش په نوم ” د مقرراتو پر بنسټ نړيوال نظام “ پر کوم ډول مقرراتو جوړ شوی نظام دی؟ دا مقررات چا جوړ کړي دي؟ دغه مقررات له نړيوال نظام سره څه تړاو لري؟
د امريکا په شمول يو څو هېواودونو تر اوسه پورې د چين يادو پوښتنو ته څرګند ځوابونه نه دي ورکړي. ايا دوی د ځواب ورکولو باور نه لري؟ او يا دوی دغو پوښتنو ته ځوابونه نه شي ورکولی؟
څېړوونکو دې ته اشاره کړې، چې دغو هېوادونو ياد مفهوم مبهم تعريف کړی، ځکه دوی غواړي په خپله خوښه دغه مفهوم تعریف کړي او له دې لارې د نورو هېوادونو په کورنيو چارو کې لاسوهنه وکړي، په نړۍ کې کړکېچ جوړ کړي او مختلفې ډلې مقابلو او تقابل ته را وپاڅوي. دغسې تش په نوم مقررات يوازې د امريکا په شمول د يو څو هېوادونو ګټې تضمینوي، نه د نړيوالې ټولنې ګډې ګټې. امريکا ” د مقرراتو پر بنسټ نړيوال نظام “ بيرغ په اوچتولو سره په خپله خوښه له نړيوالو مقرراتو څخه سرغړونه کړې او نړيوال مقررات يې خراب کړي.
د نورو هېوادونو په کورنيو کې نه لاسوهنه د ملګرو ملتونو د منشور مهم اصل او د نړيوالو اړيکو بنسټيز اصل دی، خو امريکا له کلونو راهيسې په اروپا او اسيا کې رنګین انقلاب او په لويديځې اسيا او شمالي افريقا کې د عربي سپرلي انقلاب راپاڅولی او پهزياتو هېوادونو کې يې ګډوډۍ او ناورينونه رامنځته کړي. امريکا په ۲۱مه پېړۍ کې په افغانستان او عراق کې جګړې پيل کړې او د سوريې په کورنې جګړه کې يې مداخله کړې، چې د دغو جګړو له امله ۲۷ ميليونه وګړي کډوال شوي دي.
په ۲۰۲۲م کال کې د ملي امنيت په چارو کې د امريکا د ولسمشر پخواني مرستيال جان بولټن په علني توګه وويل، چې امريکا پخوا په بهرنيو هېوادونو کې د کودتاو د طرحه کولو لپاره مرستې برابرې کړې دي. په دې وروستيو کې د مکسيکو ولسمشر انډريس مانويل لوپيز د امريکا ولسمشر جو بايډن ته د يوه پيغام په ليږلو سره د امريکا د هغې کړنې غندنه وکړه، چې دغه هېواد د مکسيکو د حکومت ضد ځايي غېر حکومتي سازمانونو سره مالي مرستې کړې او دغه اقدامات د مکسيکو په کورنيو چارو کې څرګنده لاسوهنه ده.
بر سېره پر دې، د امريکا ملګري هېوادونه هم د دغه هېواد له لاسوهنې اغېزمن شوي دي. په ۲۰۱۳م کال کې د سنوډن له خوا خپاره شوي معلومات او په دې وروستيو کې د پنټاګون د سري سندونو د افشا کېدو پېښه دا ښيي، چې امريکا د جرمني، فرانسې، سويډن، کوريا جمهوريت، اسرائيلو او اوکراين په شمول د خپلو ملګرو هېوادونو مشران هم څارلي دي.
څوک نړيوال مقررات خرابوي؟ د اوو هېوادونو ډله بايد هندارې ته وګوري. له تاريخ او اوسني حقيقت څخه ښکاري، چې د امريکا په شمول يو څو هېوادونه د نړيوالو مقرراتو تر ټولو لوی ويجاړوونکي دي.
