دا کتاب د هغو کټه ګوریو په اړه دی، چې خلکو رامنځ ته کړې او باور پرې لري. دومره قوي باور او عقیده چې ځینې وخت د کلمې واقعي مانا د ژوند او مرګ پر موضوع بدلېږي.
د کتاب لیکوال وايي، کله چې د سپټمبر د یوولسمې پېښه رامنځ ته شوه، زه په ښکتنې منهاټن کې وم او هغه ورځ ښکارېده چې نړۍ به خپل ځایونه په وحشیانه او ښو څرګندو کټه ګوریو وویشي. له یوه لوري دلته یوه ډله کسان وو، چې وحشت یې کاوه. دوی ته یې ترهګر ویل چې انګېزه یې نه درک کېده او موږ یوازې کولای شو هماغسې چې ولسمشر جورج ډبلیو بوش ویل، دوی شریران وبولو. له بل لوري، په هغې ښې کټه ګورۍ کې چې موږ وو، د ازادۍ له ښه ژوند او روښانه راتلونکي څخه زیات څه مو نه غوښتل.
دا له ترهګرۍ سره د جګړې فرضیه او په ځانګړي ډول پر افغانستان د برید لپاره پرانیستې بهانه وه. نور تاسې یا له موږ سره یاست یا زموږ پر ضد یاست؛ هغه اصول چې د امریکا متحده ایالاتونو ته یې اجازه ورکړه چې د جګړې په لرې او یو نااشنا ډګر کې ځان ته له دښمنانو څخه ملګري انتخاب کړي. دې تګلارې د یو څو کلونو لپاره کار ورکړ او هېواد په سوله کې و؛ سړکونه پاخه وو، ښوونځي پرانیستي وو او د دې هېواد په تاریخ کې لومړی ځل خلکو په بشپړو ډیموکراټیکو ټاکنو کې برخه واخیسته.
ډېر وخت نه و تېر شوی چې هرڅه بیرته خراب شول. په ۲۰۰۸ ز کال کې چې زه د یو خبریال په توګه افغانستان ته لاړم، وضعیت له وړاندې له کنټروله وتلی و. د امریکایانو پر ضد وسله والو نفوذ پيدا کړی و او د هېواد ډېرې سیمې د جګړې پر ډګر اوښتې وې.
بمبارونو، ځانمرګو بریدونو او د سړک غاړې ماین چاودنې زرګونه کسان وژلي وو. د ۴۳ هیوادونو د عسکرو ماموریت دا و چې دې هېواد ته ثبات راوړي، ملي اردو، د پولیسو ځواک او عدلي سیسټم جوړ کړي. تر کلونو هڅو وروسته هم اردو کمزروې وه، پولیس لوټمار بلل کېدل او عدلي سیسټم نږدې هېڅ نه و. د امریکا پرېمانه پیسو او ځواکونو یوڅه ارامي رامنځ ته کړې وه، خو د پخوانیو کلونو راټوکېدلې هیلې مړاوې شوې وې.
څه پېښ شول؟ ما د خپلو پوښتنو لپاره د ځوابونو موندلو ته څلور کاله افغانستان ته سفرونه وکړل. د افغانستان ډېره برخه د بهرنیانو لپاره خوندي نه وه، زه مجبور وم چې ځان له وضعیت سره برابر کړم، ما ژبه زده کړه، ږیره مې پرېښوده او په سړک به لکه د عامو خلکو په څېر ګرځېدم. د ترانسپورت لپاره مې له عادي موټرو او موټرسایکلونو استفاده کوله. دې هرڅه زما له وړاندې ټاکل شوی لیدلوری او کټه ګوري رابدله کړه. کله چې ما دغه څه له یو افغان خبریال سره شریک کړل، هغه په ځواب کې راته وویل: «دلته په ژوندیو کې ښه او په مړو کې بد سړی نشته.»
دا کتاب په ټوله کې د افغان جګړې لپاره د امریکا د ټاکل شوې کټه ګورۍ؛ زموږ متحدین، زموږ دښمنان او بې طرفه خلک، تحلیل او ارزونه ده چې د راپورتاژ په ژانر کې په افغانستان کې د نیویارک ټایمز خبریال انند ګوپال لیکلی دی. په ژوندیو کې ښه سړی نشته کتاب د ژورنالېزم په برخه کې د امریکا معتبرې جایزې ‘پولیټزر’ ته هم کاندید و. دغه جایزه په نیویارک سيټي کې د کولمبیا پوهنتون لخوا هر کال چاپي خپرونو، ادبیاتو او د موسیقۍ په برخه کې غوره اثارو ته ورکول کېږي. په ژوندیو کې ښه سړی نشته، پښتو ژبې ته حزب الله اتل ژباړلی او بیت الحکمه خپرندویه ټولنې خپور کړی دی.
مینه وال کولای شي یاد کتاب پر اکسوس سربېره، د ښار له نورو لویو کتابپلورنځیو هم په مناسب قېمت تر لاسه کړي.
