د «ابن خلدون مقدمه» کتاب چې عبدالرحمن ابن خلدون لیکلی، په اتمه او نهمه هجري پېړۍ کې د اسلام پر ټولنیز او اقتصادي تاریخ بحث کوي. په دې وروستيو کې ياد اثر پښتو ته ژباړل شوی، چاپ شوی او ژباړې يې په مارکېټ کې ګرم بازار موندلی دی. د دغه کتاب پښتو ژباړه تکړه او د لسګونو اثارو درلودونکي محمدزبیر شفیقي کړې ده، چې ټولټال نږدې په ۷۸۵ مخونو کې راټوله شوې ده.
دا اثر د ابن خلدون د تاریخ (کتاب العبر) مقدمه ده، چې په هغه کې پر مهمو موضوعاتو او مسايلو بحث شوی دی. کتاب العبر د نړۍ له مهمو تاریخي اثارو ګڼل کېږي، چې په اوو ټوکونو کې لیکل شوی دی. د ابن خلدون مقدمه وروسته خورا مهمه او مشهوره شوه، ان د یوه مستقل اثر ځای یې ونيو.
د عبدالرحمن ابن خلدون د دغه مهم تاریخي او علمي اثر ژباړن، زبير شفيقي وايي، ياد اثر يې د ۱۴ مياشتو په اوږدو کې پښتو ته را ژباړلی، چې د ژباړې پر مهال پهکې له خورا عجيبو موضوعاتو سره مخ شوی دی.
د دغه اثر مطالعه په اوسني عصر کې بېل کيف او اغېز لري. پکار خو دا وه چې دا اثر وړاندې پښتو ته را ژباړل شوی وای، ځکه چې په اروپا کې په تحصیلي نصاب او اکاډميکو مرکزونو کې دقيقه سرچينه شمېرل کېږي.
زبير شفيقي زياتوي، د ابن خلدون مقدمه د علومو يوه ټولګه ده، دا علمي او تاریخي اثر د عبدالرحمن ابن خلدون یوه څېړنیزه، تحلیلي او تنقیدي هڅه ده چې د خپل وخت حکومتونه، علوم او فنون یې پهکې تر نظر تېر کړي دي.
ښاغلی شفيقي وايي، د ابن خلدون په دغه اثر کې د تاریخ، جغرافیې، ټولنپوهنې، ټولنیزو اړیکو، تر نجوم او ستوریو پېژندلو پورې، د نړۍ د مذاهبو، تر لویو امپراتوریو پورې د عروج او زوال لاملونه، د بشر د تاریخ لوړې ژورې، علوم او اړیکې په داسې بڼه لیکل شوې چې لوستونکي د لیکوال پر نبوغ اعتراف او فکر ته هڅوي.
د ابن خلدون مقدمې اثر یوه ستره ښېګنه دا بلل کېږي، چې نه یوازې په اسلامي نړۍ کې زیات لوستونکي لري، بلکې لا هم په لوېدیځ کې د اکاډمیکو بنسټونو یوه علمي او تاریخي سرچینه ده.
د اکسوس کتابپلورنځي مسوول صفي الله ناصري وايي، زموږ تخنيکي ټيم ډېر وړاندې د دې کتاب د ژباړې په اړه سلا وکړه او بالاخره څو ورځې د مخه ياد کتاب په ۷۸۵ مخونو کې چاپ شو. دی وايي، که څه هم دا کتاب په نورو ژبو کې په دوو ټوکونو کې چاپ شوی، خو پښتو ژباړه يې په يوه ټوک کې په دوو برخو او ۴۰ فصلونو کې راټوله شوې ده.
ښاغلی ناصري زياتوي، کتاب په لوړ کیفیت چاپ شوی، وړاندې له چاپ څخه يې مينوالو دلچسپي ښودلې وه او په تېرو څو ورځو کې پر کابل سربېره د هېواد ډېرو ولايتونو ته رسېدلی دی.
د دې کتاب ژباړه له اردو، فارسي او انګليسي شوې، خو په ډېرو برخو کې له اصلي متن سره سر ورکړل شوی، نو ځکه خو یې ژبه ډېره روانه او ښکلې ده.
د ابن خلدون مقدمه د شرق د تاریخ او د شرقي فرهنګ په اړه بډای اثر دی. موږ دې ته متوجه کوي چې اسلامي هېوادونه په تېره شرق څومره غني فرهنګ او تمدن درلود او څنګه اوس له زوال سره مخ شوی دی. د تاریخ لوستل تل درس راکوي، نو د ابن خلدون مقدمه مهم تاریخي درس دی.
عبدالرحمن ابن خلدون د مهمو شاهانو په دربار کې ناسته ولاړه لرله، هر څه یې وکتل او ټولو تاریخي اسنادو ته یې لاسرسی درلود. په لومړي سر کې یې پر تېرو مشهورو تاریخ لیکوالو نقد وکړ، د دوی اثارو ته یې ګوته ونیوه او وروسته یې د مسایلو حقایق بیان کړل. د ابن خلدون مقدمه د حقایقو پر همدې پيدا کولو بحث کوي. ابن خلدون پکې خپل نظریات، د پېښو تیاره اړخونه او اړوند مسایل بیان کړي دي. د شرق مهمې تاریخي پېښې، د مسلمانانو حکومتونه، له غیر مسلمانو هېوادونو سره جګړې، تمدن، پرمختګونه، علوم، فنون، هنرونه، روایتونه او په ځینو مواردو کې یې د مسایلو پراخ تحلیل وړاندې کړی دی.
مینه وال کولای شي یاد کتاب پر اکسوس سربېره د ښار په نورو لویو کتابپلورنځیو کې هم په مناسب قېمت تر لاسه کړي.
