د فیليپين ولسمشر په وروستيو کې له هند څخه د ليدنې پرمهال رسنيو ته ويلي چې که چين د تايوان مسئلې په هکله له امريکا سره مقاومت وکړي، نو فیليپين ښايي له دې څخه ځان جلا نشي کړای. دغه څرګندونې د يوه چين د پېژنې په هکله د دې هېواد له ژمنې سره په ټکر کې دي او د چين او فيليپين ترمنځ پر اړيکو او د سيمې امنيتي وضعيت ته به زيانونه ورسوي.
د تايوان سيمې مرکز تای بې ښار
د ۱۹۷۵م کال د جون په نهمه نېټه فيليپين له چين سره د سياسي اړیکو د ټينګېدو يوه ګډه اعلاميه لاسليک کړې او منلې يې و چې د چين ولسي جمهوريت حکومت د چین يوازينی قانوني حکومت دی او د چين هغه دريځ ته درناوی لري چې په نړۍ کې يوازې يو چين شتون لري او تايوان د چين د خاورو يوه نه جلا کېدونکې برخه ده. هغوی پرېکړه وکړه چې د دې اعلاميې له لاسليکولو وروسته په يوه مياشت کې به له تايوان څخه ټول رسمي ارګانونه وباسي. د ۲۰۲۳م کال په جنوري کې د فيليپين ولسمشر ماکوس چین ته د سفر په موده کې له چين سره يوه ګډه اعلاميه هم خپره کړه او د يوه چين د پېژندنې پر تګلارې يې ټينګار وکړ. خو فيليپین اوس خپله ژمنه ماته کړې ده. نو چین فيليپين ته دې کړنې پر ضد خپل احتجاج وړاندې کړی دی.
دا د پاملرنې وړ خبره ده چې په وروستيو دوو کلونو کې د فيليپين حکومت څو څو ځلې د تايوان مسئلې په هکله له خپلو ژمنو څخه سرغړولی دی. د بېلګې په توګه د روان کال په اپرېل کې فيليپین د تايوان له چارواکو سره د تګ راتګ محدوديت کم کړی دی. د دې ترڅنګ د فيليپین د وسله والو ځواکونو لوی درستيز روميو برونير هم ويلي چې د تايوان تنګي کې له احتمالي شخړو سره د مقابلې لپاره يې اړوند پلان پيل کړی دی.د امريکا واشينګټن پوست ورځپاڼې خبر ورکړی چې د فليپين له دې څرګندونې ښکاري چې د تايوان مسئلې په هکله د دې هېواد محافظه کارانه تګلاره کې ستر بدلونونه راغلي دي.
ولې د فيليپین حکومت د تايوان مسئلې په هکله څو څو ځلې د چین د کليدي ګټو پر وړاندې چلنجونه جوړ کړي دي؟ دوه لاملونه لري، یو دا چې له يوې خوا د ماکوس حکومت واک ته تر رسېدو وروسته له ۲۰۲۳م کال څخه تر ۲۰۲۸م کال پورې د دې هېواد د ملي امنيت نوې تګلاره خپره کړې او ادعا يې کړې چې تايوان فليپين ته ډېر نږدې دی او اوس څه باندې ۱۵۰ زره فليپينيان په تایوان کې ژوند کوي. که د تايوان تنګي کې شخړې رامنځته شي، دا به خامخا پر فليپين اغيزه وکړي. نو فليپين وايي چې د تايوان له مسئلې څخه ځان نشي خلاصولای.
د تايوان مسئله د چین کورنۍ مسئله ده او د دې مسئلې د حل څرنګوالی هم په چینایانو پورې اړه لري.د فيلیپين دغه څرګندونې د نورو هېوادونو په کورنيو چارو کې او د ملي حاکميت په چارو کې د لاسوهنې پلمه نشي کېدای. د تش په نامه بشري ناورين يوازې د فیليپین د خلکو پر وړاندې د دې هېواد د سياستوالو له خوا ويل شوي دروغ دي. د دوی ناسمې څرګندونې له نړيوالو قوانينو او د اسيان له منشور سره په ټګر کې دي او د سيمې سولې، ثبات او د فليپين د خلکو بنسټیزې ګټې يې زيانمنې کړې دي.
له بلې خوا فيليپين د تايوان په مسئلې کې اور بلول، غواړي چې دا له امریکا سره د همکارۍ بله ننداره ده. په وروستيو کلونو کې امريکا د چين د پرمختګ د مخنيوي لپاره تایوان د شطرنج ښه دانه ګڼلې او فليپين ګمان کوي چې د امريکا په ستراتيژيک جوړښت کې ځانګړی مقام لري. سربېره پردې ماکوس د سياسي ځواک د لا قوي کېدو په برخه کې پر امريکا تيکه کوي او هېواد يې هم په پوځي، امنيتي او اقتصادي چارو کې پر امريکا تکيه کوي، نو د تايوان مسئلې په هکله خپله تګلاره امريکا ته ډالۍ بولي.
پر امريکا تکيه کول ښايي د ماکوس حکومت ته رواني ارامي ورسوي خو واقعأ به يوازې فليپین ته ناورين راوړي. فليپين د دولتي امنيت په نوم د تايوان تنګي مسئلې کې لاسوهنه کوي، خو فکر نه کوي چې که اور بل کړي، نو ښايي ځان يې پکې وسوځوي او له چین سره اړیکې به هم زيانمنې کړي او د سيمې امنيتي وضعيت به خامخا ترينګلی شي.
سږ کال د چین او فليپین ترمنځ د سياسي اړیکو د ټينګېدو له پنځوسمې کاليزې سره برابر دی. د تایوان مسئله چې د چين د کليدي ګټو یوه کليدي برخه ده نو فلیپين دې دا درک کړي او د چين او دغه هېواد ترمنځ دې د دې مسئلې پر سر ستونزه نه پيدا کوي. هیله ده چې د فليپين سياستوال بايد د يوه چين د پېژندنې د اصل او د دواړو هېوادونو ترمنځ د سياسي اړيکو د ټينګېډو روحيه مراعات کړي. که دوی په دې مسئله کې اور بل کړي، نو ځان به د اور په کنده کې واچوي.
