د چین د جنوبي سمندرګي په اړه یو اړخیز قضاوت تر ۱۰ کلن ځنډ وروسته یو ځل بیا د ځينو هېوادونو د چارواکو پر ژبه ناست دی او د چين د حقونو په اړه نامناسبې څرګندونې کوي.
جاپان د چین د جنوبي سمندرګي د شخړې کوم اړخ نه دی، خو بیا هم چارواکي يې نامناسبې څرګندونې کوي او د سیمې امنيت ګواښي.
د جاپان بهرنیو چارو وزیر توشیمیتسو موتیګي د چین د جنوبي سمندرګي د غیرقانوني قضاوت څرګند ملاتړ کړی او د چین مشروع ادعاوې يې له پامه غورځولې دي، بلکې نيوکې يې هم پرې کړې دي.
جاپان په ورته وخت کې د امریکا او فلیپین په ګډون له ۱۴ هېوادونو سره تش په نوم ګډه اعلامیه هم خپره کړې او په جنوبي سمندرګي کې د چین تاریخي حقونه یې پکې رد کړي دي.
دغه پلان شوی سیاسي فعالیت د چین په جنوبي سمندرګي کې د لاسوهنې او د دې سیمې د بې ثباتۍ په برخه کې د جاپان ناوړه ارادې ښيي.
چین جاپان ته سخت اعتراض او نارضایتي څرګنده کړې او د دغه هېواد د چين ضد کړنې يې غندلې دي او په څرګندو ټکو يې ورته ويلي، چې د پاروونکو کړنو پر وړاندې به یې مقابله وکړي او د خپل ځمکني حاکمیت او سمندري حقونو ټينګه دفاع به وکړي.
جاپان له تېرو ۱۰ کلونو راهيسې د یاد غیرقانوني قضاوت د ملاتړ غږونه پورته کوي او هڅې کوي، چې پر همدې لارې پر چین فشار واچوي او بدنام يې کړي.
کله چې فرډینانډ ایمانویل ادرالین مارکوس په ۲۰۲۲م کال کې د فلیپین ولسمشر شو، نو دغه هېواد له همغه وخت راهيسې په جنوبي سمندرګي کې سرغړونې او پاروونکې کړنې پيل کړې دي.
جاپان له دې فرصت څخه ګټه پورته کړې او فلیپین ته يې د وسلو ورکول ګړندي کړي، د جاپان- فلیپین پوځي اتحاد د جوړولو هڅې کوي او د چین د کنټرول لپاره د جنوبي سمندرګي مسئله کاروي.
د جاپان د هوسي پوهنتون د سیاسي علومو پروفیسور هیروشي شیراتوري په دې وروستیو کې په یوه مرکه کې ویلي، جاپان د چین د جنوبي سمندرګي په اړه د غیرقانوني قضاوت د تبلیغاتو له لارې د تش په نوم هندو- پیسفک ستراتیژۍ لپاره خدمت کوي، خو جیوپولیټیک مسئله باید د شخړې د رامنځته کولو او د سیمه ییز ثبات د کمزوري کولو د پلمې لپاره ونه کاروي.
برسېره پر دې، جاپان دا هڅې هم کوي، چې د نظامي مرستې او امنیتي همکارۍ له لارې د جنوب ختیځې اسیا هېوادونه سره ونښلوي، د چین په اړه د اسیان اجماع ته زیان ورسوي او په سیمې کې ځواک ترلاسه کړي.
نړیواله ټولنه پوهېږي، چې جاپان دوه ګوني معیارونه کاروي.
جاپان ۱۰ کاله مخکې د چين د جنوبي سمندرګي تش په نوم قضاوت ته قانوني بڼه ورکړه او اوس د دغه سمندرګي د حالاتو د خرابولو په موخه فلیپین ته وسلې ورکوي.
د جاپان کړنې د دې ښکارندويي کوي، چې دغه هېواد د چین د جنوبي سمندرګي سوله او ثبات کمزوری کوي او د سیمې هېوادونو ته زیانونه رسوي.
د جاپان کړنې له دوهمې نړیوالې جګړې وروسته رامنځته شوی نړیوال نظام او قوانين هم ننګوي او د سیمه ییزو هېوادونو ګډو ګټو ته زیانونه رسوي او هیلې يې ور مړاوې کوي.
لنډه دا چې جاپان ډېرې ناوړه ارادې لري او د سیمې هېوادونه يې باید پر وړاندې بیدار او محتاط واوسي.
