د جنوبي سمندرګي په اړه د فيليپين ناسم نيت سوځنده ماجراجويۍ ته د بدلولو په حال کې یوه جدي ښکارنده ګرځي. د دغه هېواد د سمندري پوليسو يوې بېړۍ په دې وروستيو کې د چين د هوانګ يان ټاپو شاوخوا بحري سيمې ته مزل کړی او په ترڅ کې يې څو څو ځله په لوړ سرعت د چين د سمندري پوليسو د ۲ بېړيو په منځ کې تېر شوی، چې له چيني بېړيو سره تر ټولو نږدې فاصله یوازې سل متره وه او دغه عمل د ۲ چيني بېړيو خونديتوب ته سخت خطر رسولی دی.
د فيليپين دغه کړنه لمسون کوونکې او د پخوانيو کړنو په پرتله لا شدت ښيي او دا يې په ډاګه کړې، چې د جنوبي سمندرګي په اړه د فيليپين د تګلارو اصلي بڼه ماجراجويي ده. نړيواله ټولنه بايد د دې پر وړاندې بېدار واوسي، چې فيليپين د جنوبي سمندرګي د ګډوډۍ سرچينې ګرځي.
تاريخي تجربې ښيي، چې د جنوبي سمندرګي د سولې د رامنځته کولو لپاره بايد د اختلافونو له کنټرول څخه د خبرو اترو او همکاريو په لوري منظم ګامونه پورته شي، څو ژر د جنجال حل وشي.
فيليپين په ۲۰۱۳م کال کې په يواړخيزه توګه تش په نوم ” د جنوبي سمندرګي د حکميت قضيه “ ادعا کړې، چې دا کړنه د جنوبي سمندرګي د اړوندو خواوو له عملي اعلان څخه سرغړونه او د چين او فيليپين ترمنځ تړونونو کې د فيليپين لوري د شويو ژمنو پر خلافه ده او موخه يې په دې سيمه کې د ګډوډۍ د جوړولو له لارې د ګټو موندل دي.
د چين او د اسيان د غړو هېوادونو د ګډو هڅو په رڼا کې په دې وروستيو کلونو کې د جنوبي سمندرګي عمومي وضعيت ثابت ښيي. خو د مارکوس حکومت په ۲۰۲۲م کال کې واک ته له رسېدو وروسته پر چين د مخکيني حکومت له پاليسۍ څخه ډډه کړې او د امريکا د تش په نوم هندو – پاسيفيک ستراتيژۍ کې د خدمتګار رول لوبولو ته يې مخ کړی.
فيليپين په جنوبي سمندرګي کې بيا بيا پر چين لمسوونکي اقدامات پيل کړي دي. تېر کال د دغه هېواد د سمندري پوليسو پوځي بېړۍ د شيان بين ټاپو په بحري سيمه کې په غير مسلکي او خطرناک ډول چيني بېړۍ ته قصدي ټکر ورکړی. له دې پرته، چې چين دې پېښې ته معقول او له زغم ډک غبرګون ښودلی، د فيليپين لمسوونکی ټکر به د سخت وضعيت د رامنځته کېدو لامل وګرځي.
د افراطي او خطرناکو کړنو تر شا فيليپين له امريکا څخه د ملاتړ د تر لاسه کولو په هڅه کې دی. د تېرې پېړۍ له ۷مې او ۸مې لسيزې راهيسې د فيليپين د نژدې هرې دورې حکومت د دې لپاره هڅې کړې، چې له امريکا څخه ملاتړ ومومي او جنوبي سمندر ته ((د امريکا او فيليپين د ګډو دفاعي چارو مقررات)) د نافذېدو پراختيا په اړه د امريکا توافق تر لاسه کړي.
د فيليپين کړنې پر سيمه ييزې سولې د سخت خطر لامل دی. له تېرو څو کلونو راهيسې، اسيان او د دې سازمان له خوا اباد شوي څواړخيز چوکاټ له سړې جګړې وروسته د جنوبي سمندرګي د سولې او ثبات په ساتلو کې مهم رول لوبولی دی او له دې امله د اختلافونو د حل په اړه د دې سيمې د هېوادونو رويه ارامه او باور يې لوړ شوی دی. خو دغه ارزښتناک وضعيت د فيليپين له خوا مخ پر خرابېدو دی.
سږ کال د فاشيزم ضد د نړيوالې جګړې د برياليتوب له ۸۰مې کليزې سره برابر دی. فيليپين د تاريخ درسونه شاته غورځولي او د زمانې د پرمختګ د جريان پر خلاف ګامونه پورته کوي او د جنوبي سمندرګي د ګډوډۍ او سيمه ييزې شخړې د سرچينې رول لوبوي، چې دا کار ډېر خطرناک دی. د فيليپين حکومت بايد له پخوانيو بېلګو څخه درس واخلي او هغه حقيقت دې وپېژني، چې دا ډول لوبوېدل به ورته ښه پايله ونلري.
