په دې وروستیو کې د جرمني، ترکیې او ځینو نورو اروپايي هیوادونو لخوا د افغان کډوالو په زوره ایستلو یوه جدي اندیښنه راپورته کړې ده. په داسې حال کې چې افغانستان کې هم ستونزې او ننګونې په بشپړه توګه لا نه دي حل شوې او هره ورځ له دغه هیواد ګڼ وګړي د اقتصادي ستونزو له امله خپل هیواد پریږدي، خو دغه هیوادونه د خپلو پولو څخه افغان کډوال په زوره باسي. دغه اقدام نه یوازې بشري حقوق تر پښو لاندې کوي، بلکې د هغو کډوالو ژوند نور هم له ګواښ سره مخ کوي چې د خپل هیواد د بدو حالاتو له امله اړ شوي تر څو خپل وطن پریږدي.
د افغانانو مهاجرت یوه تراژیدي ده چې له څو لسیزو راهیسې دوام لري. د جګړو، فقر، او سیاسي ناورینونو له امله افغانانو نورو هیوادونو ته پناه وړې ده. نړیوال قوانین او کنوانسیونونه، لکه د ملګرو ملتونو د کډوالو کنوانسیون، ټول دولتونه مکلف کوي چې د کډوالو د بشري حقوقو ساتنه وکړي. کډوال باید په داسې حالت کې په زور ونه ایستل شي چې ژوند یې په خطر کې وي یا یې د هیواد شرایط داسې وي چې بیرته ستنېدل یې غیر عملي وي.
اوس مهال افغانستان د اقتصادي ستونزو، د کار د نشتوالي، او زیربناوو د کمزورتیا له امله په ستونزو کې راګیر دی. په داسې حال کې چې زرګونه ځوانان بېکاره دي او زیات شمېر خلک له نړیوالو مرستو پرته ژوند نه شي کولی، د کډوالو په زوره ایستل د بشري فاجعې لامل ګرځېدلی شي. له افغانستان څخه وتلي کډوال په هغه هیله وتلي چې په نورو هیوادونو کې امن او د ژوند امکانات پیدا کړي، خو بیرته افغانستان ته د ستنېدو معنی دا ده چې دوی به بیا له هغو ستونزو سره مخ شي چې له امله یې اړ شول وطن پرېږدي.
د کډوالو په زوره ایستل نه یوازې د نړیوالو اصولو خلاف عمل دی، بلکې د بشري کرامت او حقوقو سرغړونه هم ده. دا هیڅ یو هیواد ته په کار نه ده چې هغه خلک چې پناه یې اخیستې، بیرته په زور ستانه کړي، په ځانګړي ډول هغه مهال چې هغوی په خپل هیواد کې هوسایي نه احساسوي. په ځانګړي توګه اروپايي هیوادونه چې د بشري حقوقو ساتنه د خپلو ارزښتونو یوه برخه ګڼي، باید د افغان کډوالو په وړاندې خپل دریځ بیا له سره وڅېړي.
نړیوال بشري سازمانونو، په ځانګړي ډول د کډوالو د چارو نړېوال سازمان، د ملګرو ملتونو او نورو بشري حقوقو مدافع ډلو ته په کار ده چې په دې تړاو خپل غږ پورته کړي. د افغان کډوالو ستونزې باید په نړیواله کچه جدي ونیول شي او د دوی سره د انسانیت په چوکاټ کې مرسته وشي. نړیواله ټولنه باید په هغو هیوادونو فشار راوړي چې د افغان کډوالو د ایستلو په برخه کې بې مسئولیته چلند کوي، تر څو بشري حقوقو ته زیان ونه رسیږي.
د کډوالو د بشري حقوقو ساتنه او احترام یوه نړیواله وجیبه ده چې ټول هیوادونه یې په وړاندې مسئولیت لري. له افغانستان څخه وتلي کډوال په یو بې سرنوشت حالت کې دي، او که چېرې دوی په زوره ستانه شي، نو دا به د بشري ناورین یوه بله بڼه رامنځته کړي. جرمني، ترکیه او نور هیوادونه باید د افغانستان موجوده وضعیت ته په درناوي او پوره درک سره عمل وکړي، او د بشري حقوقو له ماتې نه ډډه وکړي. نړیوال سازمانونه باید د کډوالو د وضعیت په اړه جدي اقدام وکړي او د افغانانو سره مرسته وکړي ترڅو په خپله خوښه د یو امن او هوسا ژوند فرصتونه ترلاسه کړي.
افغان کډوال باید په نړیواله ټولنه کې د درناوي مستحق وبلل شي
