ایران کې د افغان کډوالو سره ناوړه چلند نور د زغملو نه دی

په دې وروستیو کې په ایران کې د افغان کډوالو وضعیت د زیاتې اندېښنې وړ ګرځېدلی. هره ورځ د زرګونو افغان کډوالو په وړاندې په نه زغمېدونکو شرایطو کې غیرانساني چلند کیږي. د دې کړنو دوام ښیي چې ایران، چې یو مهال د افغانانو لپاره پناه ځای بلل کېده، اوس په یو بد ګاونډي بدل شوی چې د کډوالو بشري حقوق نه یوازې تر پښو لاندې کوي بلکې سپکاوی یې هم کوي.
افغان کډوال، چې په ډېرو ستونزو او کړاوونو کې یې ایران ته پناه وړې ده، اوس له داسې وضعیت سره مخ دي چې بشري حیثیت او کرامت یې د هیچا لپاره ارزښت نلري. په دې کې تر ټولو جدي مسله د ایرانیانو لخوا په سیستماتیک ډول افغانانو ته په سپکه سترګه کتل او په زور او فشار د هغوی د بېرته ستنولو هڅې دي. داسې راپورونه شته چې په زیاتېدونکي توګه افغان کډوال د سختو او غیرانساني شرایطو سره مخ دي، په جبر بیرته افغانستان ته لېږل کیږي، او په ډیری مواردو کې د هغوی قانوني حقونه له پامه غورځول کیږي.
ایران چې ځان د سیمې یو مهم لوبغاړی ګڼي او د اسلامي ورورولۍ دعوه کوي، په عمل کې بیا د اسلامي اصولو او انساني حقوقو په برخه کې له جدي نقص سره مخ دی. د کډوالو په وړاندې دغه چلند نه یوازې د نړیوالو قوانینو سره په ټکر کې دی، بلکې د سیمې په استقرار او بشري وضعیت هم جدي اغېزې لري. د ایران حکومت باید پوه شي چې افغان کډوال په دغه هېواد کې د سختو اقتصادي او سیاسي ستونزو قرباني دي، او د دې پر ځای چې د کډوالو ملاتړ وکړي، په مستقیم ډول یې له ظالمانه چلند سره مخ کوي.
له بلې خوا، پاکستان هم په ورته ډول د افغان کډوالو لپاره یو بل سخت او ناوړه ګاونډی ثابت شوی دی. پاکستان، چې د اوږدې مودې لپاره یې افغان کډوالو ته ځینې اسانتیاوې برابرې کړې وې، اوس په پرله‌پسې ډول په سیستماتیکه توګه افغانان له خپلو کورونو څخه باسي او د کډوالو په وړاندې یې سخت چلند غوره کړی دی. افغان کډوال په پاکستان کې هم له ستونزو او فشارونو سره مخ دي، چې دا د دواړو ګاونډیو د غیرمسؤلانه چلند څرګندونه کوي.
د افغان کډوالو بشري حقونو ته باید په جدي ډول پاملرنه وشي او نړیواله ټولنه هم باید دا موضوع جدي ونیسي. د ایران او پاکستان لخوا د افغانانو په وړاندې دغه چلند یوازې د دې هېوادونو په داخلی سیاستونو کې نغښتی ندی، بلکې د سیمې په کچه د انساني حقونو لپاره یو جدي ګواښ دی. افغان کډوال چې په سختو شرایطو کې د خپلو کورونو پرېښودو ته اړ شوي، اوس په دې دوه هېوادونو کې له داسې حالاتو سره مخ دي چې د زغملو وړ ندي.
د افغان سرپرست حکومت دنده ده چې په دې برخه کې جدي اقدامات وکړي او د افغانانو د حقونو دفاع وکړي. دې ته اړتیا ده چې ایران او پاکستان ته په ډاګه وښودل شي چې افغانان نور نه غواړي چې د سپکاوي او ظلم قرباني شي. دغه دوه هېوادونه، که څه هم ځان د افغانانو ګاونډیان او ورونه بولي، په عمل کې هیڅ ورورګلوي نه ښيي او د نړیوالو اصولو او انساني حقونو په وړاندې ولاړ دي.
په پای کې، نړیواله ټولنه هم باید د ایران او پاکستان له خوا د افغان کډوالو د حقونو تر پښو لاندې کول په جدي توګه وغندي او له دې هېوادونو څخه د بشري حقونو د رعایت کولو غوښتنه وکړي. کډوال، په ځانګړې توګه افغان کډوال، د سیمې په یوه حساسه او ستونزمنه حالت کې دي، او نړیواله ټولنه باید له دوی سره په هره برخه کې مرسته وکړي او له دې هېوادونو څخه د افغان کډوالو حقونو د رعایتولو غوښتنه وکړي.