په افغانستان کې د افغانۍ ارزښت د ډالر په مقابل کې په وروستیو کې د پام وړ لوړ شوی، او دا داسې یو پرمختګ دی چې د هېواد اقتصادي ثبات او د ملي پیسو د ارزښت ساتنې لپاره یو مثبت ګام ګڼل کېږي. خو که څه هم افغانۍ د ډالر په وړاندې خپل ارزښت لوړ کړی، بیا هم د بازار بیې نه دي ټیټې شوې، چې دا حالت د عامو خلکو لپاره د ژوند د ستونزو لامل ګرځېدلی دی. دا یوه جدي موضوع ده چې د حکومت لپاره د بیو کنترول او څارنه لازمي کوي.
د افغانۍ ارزښت لوړېدل باید د بیو په کموالي کې هم اغېز ولري، ځکه چې ډېری هغه توکي چې له بهره واردېږي، د ډالر په بدلون کې پلورل کېږي. د دې لپاره چې د بیو کنترول ترسره شي، حکومت باید له اقتصادي کارپوهانو او د سوداګرو اتحادیو سره ګډ کار وکړي، ترڅو بازار په مناسبه توګه تنظیم کړي او د مصنوعي ګرانۍ مخه ونیسي. دا مصنوعي ګرانۍ د دې لامل شوې چې سوداګر او پلورونکي د افغانۍ ارزښت لوړېدو سره سره، بیې ټیټې نه کړي، چې دې کار د خلکو په ورځني ژوند کې اضافي اقتصادي فشارونه زیات کړي دي.
د بیو څارنه او کنترول د حکومت دنده ده، او د خلکو غوښتنه ده چې په دې برخه کې باید ځانګړې توجه وشي. د بازار کنترول او څارنه یو له هغو اساسي تدابیرو څخه دی چې کولای شي د خلکو اقتصادي وضعیت ته وده ورکړي او د ګرانۍ د مخنیوي په برخه کې مرسته وکړي. دا حقیقت دی چې د بیو لوړوالی په مستقیمه توګه د عامو خلکو په ژوند اغېز لري، په ځانګړي ډول هغه خلک چې د کمو عوایدو لرونکي دي. له همدې امله، حکومت باید د بیو کنترول لپاره جدي او اغېزمن ګامونه پورته کړي، ترڅو د ژوند د اسانتیاوو په برخه کې ښه والی راشي.
حکومت باید په ځانګړي توګه هغه سوداګر او شرکتونه وڅاري چې د مصنوعي ګرانۍ په لاره کې هڅې کوي او د خلکو اړتیاوې د خپلو شخصي ګټو لپاره کاروي. دا ډول کړنې نه یوازې اقتصادي عدالت ته زیان رسوي، بلکې د خلکو باور په حکومت او اقتصادي نظام باندې هم کموي. که د افغانۍ د ارزښت لوړېدو سره سم په بیو کې بدلون ونه لیدل شي، دا به د خلکو لپاره د ډاډ نه شتون لامل شي او د اقتصادي بې ثباتۍ د دوام امکان به ډېر کړي.
د بیو کنترول یوازې د حکومت د جدي څارنې او دوامداره مدیریت له لارې امکان لري. که حکومت د سوداګرو او بازار په وړاندې جدي نه وي او په مناسبه توګه څارنه ونه کړي، نو دا به د ګرانۍ دوام لامل شي. په همدې اساس، د افغانۍ د ارزښت لوړېدو ګټه یوازې هغه وخت د خلکو په ژوند کې لیدل کېدای شي چې د بیو کنترول په سمه توګه ترسره شي.
د افغانۍ ارزښت لوړوالی یو مثبت پرمختګ دی، خو د خلکو د ژوند ښه والی باید د بیو په کموالي سره هم توازن ولري. حکومت باید د واردونکو او سوداګرو سره د قیمتونو په اړه مشوره وکړي او په دې اړه واضحه پالیسي جوړ کړي، ترڅو د افغانۍ د ارزښت په لوړېدو سره د خلکو لپاره د بیو په ټیټېدو کې هم یو څرګند بدلون رامنځته شي. دا یو دایمي حل دی چې د اقتصادي ثبات او د خلکو د ژوند د ښه والي په لور یو مهم ګام ګڼل کېږي.
پایله دا ده چې د افغانۍ د ارزښت لوړېدو سره سم باید د بازار بیې هم کنترول شي او د مصنوعي ګرانۍ مخه ونیول شي. د حکومت جدي څارنه او د خلکو اقتصادي وضعیت ته پام کول به د دې لامل شي چې د خلکو لپاره د ژوند اسانتیاوې زیاتې شي او اقتصادي عدالت تامین شي. حکومت ته په کار ده چې په دې برخه کې چټک او جدي اقدامات ترسره کړي، ترڅو د عامو خلکو ژوند کې اسانتیا او ارامتیا رامنځته کړي.
د افغانۍ د ارزښت لوړېدو سره د بیو ټیټېدل ولې اړین دي؟
