لیکنه: امنه عزیزي
له پاکستانه جبري راستنېدونکي افغان کډوال په هېواد کې د سرپناه له ستونزې سره مخ دي. د تورخم فرضي کرښې له لارې ننګرهار ته راغلي هېوادوال د سرپناه په ځانګړې توګه د کرایې کورونو د پیدا کولو لپاره سرګردانه دي. د کرایي کورونو کمښت او د کورونو د څښتنانو له خوا د کرایو لوړوالی هغه لویې ستونزې دي چې هېواد ته راستانه شوي یې اندېښمن کړي دي. له پاکستانه راستون شوی ضیا وایي، «اونۍ کیږي چې هېواد ته راغلي، جلال آباد ښار کې د کور پيدا کول بیخي ستونزمن دي. کله چې پاکستان کې و میاشت کې مخکې مو هېواد کې د خپلوانو په مرسته د کور پیدا کولو لپاره هڅه شروع کړې وه خو پیدا مو نه کړ او کوم چې وو ډیر ګران وو، په مناسبه بیه اوس د کور پیدا کول بېخي سخته ده ځکه مخکې که په پنځه زره افغانۍ کور و، اوس په شل زره هم نه پیدا کیږي. حتی څو- څو ځله مو د کرايې د لوړېدو له امله کور پرېښی دی.» ضیا وایي، دې حالت یې پر کورنۍ په ځانګړې توګه په ماشومانو بد اغېز کړی او زیاتوي:«هېواد کې روان وضعیت بیخي روانې ناروغان کړو. جوړ کورونه مو پریښودل او یو داسې وطن ته راغلو چې د سرپنا پیدا کول په کې تر هر څه ستونزمن دي. د ماشومانو په ځانګړې توګه د خویندو زده کړې مو نیمګړې پاتې شوې، دلته یې هم راتلونکی نامعلوم دی. ورځنی ژوند مو لکه تیاره شپه؛ کاروبار مو پریښودو، د کار کولو کوم څه نه لرو او بیکاري او غربت خو وطن کې لا له مخکې و، له ډیر بد وضیعت تیریږو.» راستنېدونکي هېوادوال همدارنګه نیوکه کوي چې د حکومت یا مرستندویه ادارو له لوري ورسره د سرپناه په برخه کې مرسته نه ده شوې بلکې برعکس کرایې پرې هم لوړې شوې دي. هېواد ته راستون شوی نصرالله سالک وایي، اوس مهال یې د ورځني عاید هېڅ لاره چاره نشته خو بیا یې هم د کور کرایه ۱۲ زره افغانۍ ده. د نوموړي په وینا: «د کورونو څښتنان له کډوالو سره هېڅ همکاري نه کوي. وایې که په دې کرایه دې خوښ نه وي سل نور خلک شته. چلند یې ډیر ناوړه دی. حتی یو کور واله سره مو خبره وکړه په سبا یې ویل چې کرایه به دومره راکوئ، لوړه وه کور مو ورته پریښودو.» راستانه شوي هېوادوال وایي، د دوی راتګ د کورونو د څښتنانو لپاره طلایي فرصت دی څو له دوی پیسې وګټي. قیام الدین ستوری د کورونو د کرایو د لوړوالي لامل د کډوالو راتګ بولي او وایي، د کډوالو بیرته راتګ اوس مهال د کورونو څښتنانو ته ښه فرصت دی چې پیسې وګټي، خیر دی نو که هېوادوال یې کور او کاروبار پریښی او د الله نه پرته بله هیڅ هیله نه لري. ښاغلی ستوری له حکومت غواړي چې له راستنېدونکو سره د کورونو په جوړولو کې مرسته وکړي او زیاتوي:«مرستندویه بنسټونه دې راستنېدونکو هېوادوالو ته د څښاک پاکو اوبو رسولو او روغتیایي خدماتو وړاندې کولو کې مرسته وکړي. او له هر څه مهمه دا چې د زده کړو زمینه دې برابره کړي. له حکومت مو جدي غوښتنه او هیله ده چې زموږ خویندو ته د زده کړو اجازه ورکړي.» په ورته وخت، په جلال آباد ښار کې د معاملاتو د لارښوونې او املاکو د دفترونو مسوولین وایي، د پخوا په پرتله د کورونو کرایې لوړې شوي چې لامل یې د کورونو کمښت او هېواد ته د راستنېدونکو د شمېر زیاتوالی دی. د املاکو د یو ځایي دفتر مسوول هدایت الله باوري وایي: «په رښتیا هم د کورونو کرایې لوړې شوي، ځکه د راستنېدونکو شمېر زیات شوی، ډېری کورنۍ جلال آباد کې پاتې کیږي، کورونه کم شوي او تر ټولو مهمه دا چې د نویو کورونو په آبادولو بندیز دی. پخوا به هر ځای کې د آبادولو اجازه وه که دښته به وه، که د سیند غاړه به وه، خلکو کولو شو کور جوړ کړي، خو اوس د نویو آبادیو اجازه نه ورکوي او نه خلک دومره پیسې لري چې لوړ منزلونه جوړ کړي.» ښاغلی باوري زیاتوي چې اوس په جلال آباد ښار کې کورونه په کېټګوریو وېشل شوي، هغه کورونه چې ډېرې خونې ولري، شنه ساحه او نور سهولتونه؛ نو کرایې یې لوړې دي. د نوموړي په وینا: «د ښار له لومړۍ تر اوومې ناحیې هر کور چې یوه خونه ولري، ځانګړی او ښکلی کور وي، آیرکنډېشن ولري، ښه المارۍ ولري، شنه ساحه او د موټر تم ځای ولري کرایه یې درې زره افغانۍ ده. په همدې ډول د ډېرو او کمو خونو او ځانګړی او عادي کور کرایه توپیر لري.» خو راستانه شوي هېواد وال وایي، حتی د شپږو خونو کور هم په شل زره افغانۍ ورکول کیږي. بل لور، دا چې حکومت د راستنېدونکو کډوالو لپاره کوم تدابیر او آسانتیاوې په پام کې لري، په دې اړه مو د ننګرهار د کډوالو ریاست وپوښت خو د دوه اوونیو په تېرېدو سره هم ونه توانېدو معلومات ترلاسه کړو.