د پاکستان له لوري پر افغانستان وروستي پوځي بریدونه د نړیوالو بنسټونو، حقوقي کارپوهانو او د بشري حقونو د ملاتړو له جدي اندېښنو سره مخ شوي دي. په جنیوا کې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو متخصصانو دا بریدونه په ښکاره ډول غندلي او دا یې د نړیوالو قوانینو خلاف او د ملکي وګړو د ژوند د حق نقض بللی دی.
د دې موضوع بنسټ د هېوادونو د حاکمیت درناوی او د ملګرو ملتونو د منشور هغه اصل دی چې د زور کارول منع کوي. د نړیوالو قوانینو له مخې، هېڅ هېواد ته اجازه نشته چې د بل هېواد پر خاوره بې له قانوني توجیه پوځي عملیات ترسره کړي. یوازینی استثنا یې مشروع دفاع ده، خو دا هم هغه وخت روا بلل کېږي چې د یوه هېواد پر وړاندې روښانه، باوري او مستقیم برید شوی وي. په دې قضیه کې کارپوهان ټینګار کوي چې پاکستان تر اوسه داسې هېڅ مستند شواهد نه دي وړاندې کړي چې وښيي له افغانستانه پرې کوم برید شوی و.
د روژې مبارکې میاشتې په ۲۸مه نېټه په کابل کې د معتادینو د درملنې پر مرکز برید یو له تر ټولو دردناکو پېښو څخه دی. دا مرکز یو ملکي ځای و، او پر داسې ځای برید کول د نړیوال بشري قانون ښکاره سرغړونه ده. د راپورونو له مخې، په دې برید کې ۴۰۸ تنه ملکي وګړي شهیدان او ګڼ شمېر نور ټپیان شوي دي، چې دا خپله د جګړې د اصولو جدي نقض ښيي.
د جګړې اساسي اصول لکه تفکیک (د ملکي او نظامي هدف ترمنځ توپیر)، تناسب او اړتیا په دې بریدونو کې له پامه غورځول شوي ښکاري. د تفکیک اصل ایجابوي چې یوازې نظامي اهداف په نښه شي، حال دا چې یو د درملنې مرکز هېڅکله نظامي هدف نه شي کېدای. همداراز د دومره لوړې مرګ ژوبلې په رڼا کې د تناسب اصل هم تر پوښتنې لاندې راځي.
پاکستان ادعا کړې چې په دې بریدونو کې یې د وسلهوالو ډلو، په ځانګړي ډول د ټي ټي پي غړي په نښه کړي دي. خو تر اوسه هېڅ باوري او مستند شواهد نه دي وړاندې شوي چې دا ادعاوې ثابتې کړي. برعکس، هېڅ داسې کره نښې نشته چې وښيي یادې ډلې په هغو سیمو کې شتون لري چې بریدونه پرې شوي دي.
دا هم د یادونې وړ ده چې دا یوازې یوه پېښه نه ده، بلکې تر دې وړاندې او وروسته هم د پاکستاني ځواکونو په بریدونو کې ملکي وګړو ته مرګ ژوبله اوښتې ده. دا تکراري پېښې ښيي چې ستونزه ژوره ده او د نړیوالو اصولو د نه مراعاتولو یو دوامداره بهیر دی.
سربېره پر دې، دا ډول اقدامات د سیمې ثبات ته جدي زیان رسوي. دا نه یوازې د هېوادونو ترمنځ باور کمزوری کوي، بلکې د ډیپلوماټیکو اړیکو پر وړاندې خنډونه هم رامنځته کوي او بشري ناورین ته لاره هواروي.
په پایله کې ویلای شو چې پر افغانستان د پاکستان وروستي بریدونه نه یوازې د نړیوالو قوانینو خلاف دي، بلکې د ملګرو ملتونو د منشور او د جګړې د اساسي اصولو ښکاره سرغړونه ده. د وسلهوالو ډلو د شتون په اړه د باور وړ شواهدو نشتوالی د پاکستان ادعاوې لا کمزورې کوي. نړیواله ټولنه باید دې موضوع ته جدي پاملرنه وکړي، د داسې کړنو مخه ونیسي او د قانون حاکمیت تضمین کړي.
