د طالبانو او امریکا ترمنځ له هوکړې وروسته اوس ډېری کسان یقیني دي چې بین الافغاني خبرې به حتمي بریالۍ کېږي او په پایله کې به یې د راتلونکي نظام ډول هم د اوس په شان نه وي. د راتلونکي نظام په تړاو له بحث سره هممهاله دا مطرح کېږي چې جمهوریت باید وساتل شي او امارت د منلو وړ نه دی. که څه هم طالبانو ویلي چې دوی امارت غواړي، خو دا ورته سره کرښه نه ده. په کابل کې بیا حکومتي چارواکي په تکرار سره وايي چې جمهوریت ورته سره کرښه ده. له هغه وروسته چې د موقت حکومت بحث مطرح شوی، په کابل کې یې هم ډېر سیاستوال ملاتړي شوي او د ولسي جرګې د رییس له ملاتړ وروسته پرون په جرګه کې سخت بحثونه را پورته شول او جرګه په دوو برخو ووېشل شوه.
ایا جمهوریت ساتل کېږي او که به یې ځای یو بل نظام ته پرېښودل کېږي؟
په سوله کې او بیا د طالبانو په شان له قوي ځواک سره په سوله کې حتمي ده چې د نظام په تړاو به بحث کېږي او هغسې بدلونونه به پکې راوستل کېږي چې طالبان یې هم منلو ته قانع شي. څه ډول چې په کابل کې د امارت مخالفت کېږي، دغسې طالبان د جمهوریت مخالفت کوي، نو ځکه په یوه درېیم حل توافق کېدلی شي چې هغه اسلامي دولت یادیږي.
هغوی چې غواړي جمهوریت دوام وکړي، دوه ډوله خلک دي. یو هغه کسان دي چې فکر کوي جمهوریت غوره نظام دی او د افغانستان لپاره مناسب دی. دوی فکر کوي چې په دې نظام کې د ټولو ګټې او ارزښتونه خوندي دي، خو دا کسان ډېر کم دي او غږ یې هم ټیټ دی. دویمه ډله هغه دي چې جمهوریت د خپل واک د دوام، د شخصي ګټو د خوندیتوب او له سولې سره د مخالفت لپاره غواړي. دا ډله ډېره ښکاره ده او اوس په واک کې ده. دوی ځکه جمهوریت د خپلو ګټو لپاره غواړي، چې په واقعي مانا یې خپله جمهوریت نه دی عملي کړی، بلکې هر ګام یې د جمهوریت پر ضد دی. د اوسني ولسمشر او ملګرو کړنې یې د جمهوریت خلاف دي او هر کار چې کوي، په واقعیت کې د جمهوریت پر مرۍ پښه ږدي.
هغه جمهوریت چې متفاوت سیاسي لوري یې د طالبانو پر وړاندې په یوه ادرس را ټول کړي وو، اوس ماتېدونکی دی. اوس په کابل کې سیاستوال، د ولسي جرګې رییس، د جمهوریت د مذاکراتي ټیم ځیني غړي او نور مهم کسان د موقت حکومت پلویان دي. ان د اشرف غني د واک پنځوس سلنه شریک ډاکتر عبدالله هم موقت حکومت یوه لاره ګڼي. د جمهوریت لیکه ځکه ماتېدونکې ده چې بدیل یې امریکا وړاندې کوي؛ د موقت حکومت وروستۍ طرحه خلیلزاد وړاندې کړې، نو ځکه یې ملاتړي هم پیدا کړي او که خلیلزاد د جمهوریت بل هر ډول بدیل وړاندې کړي، هم به ملاتړي پیدا کړي او هم به یې د عملي کېدو چانس کم وي.
د امریکا غوښتنه او خپله په کابل کې د چارواکو له خوا د جمهوریت پر مرۍ پښه اېښودل د دې سبب شوي چې د جمهوریت لیکه له ماتېدو سره مخ شي او ورځ تر بلې به یې ملاتړي ترې اوړي. اوس د دې پر ځای چې پر جمهوریت ټینګار وشي، ښه ده چې پر یوه درېیمه لاره فکر او کار وشي چې هم زموږ نظام او ارزښتونه وساتل شي او هم له سولې سره مرسته وکړي.
