زه بیخي ښه یم، مینه درسره لرم، وروسته اړیکه درسره نیسم، دا جامې دې ډېرې ښایسته دي، دا… دا هغه دروغ دي چې هره ورځ یې موږ او تاسو نورو ته وایو، ډېره ګرانه خبره ده چې په اوس وخت کې دې داسې څوک پیدا شي، چې هغه دې دروغ نه وي ویلي.
هغه کوم علتونه دي چې موږ ډېری وخت د رښتیا په پرتله دروغو ته ترجیح ورکوو یا داسې ګڼو چې په دروغ خبره به مو نور د رښتیا باور وکړي؟ موږ په همدې مقاله کې درته هغه علتونه ښيو.
دروغ ویل هر کال میلیاردونه ډالر تاوان حکومتونو ته رسوي، ټولنیزې اړیکې له منځه وړي او کله ناکله خو حتی د انسانانو د مرګ سبب هم کیږي. دروغ ویل ډېر علتونه لري، چې موږ یې درته ځینې ډېر مهم هغه دلته له تاسې سره شریکوو. دا علتونه د ارواپوهانو د څېړنو په پایله کې تر نورو مهم بلل شوي دي:
۱ـ په خپله دروغ خبره پوهېدل
ډاکتر بلا دیپائولو ارواپوه او د ویرجینیا پوهنتون استاد په دې باور دی، چې دروغ ویل نن ورځ د هرچا د ورځني ژوند یوه برخه ګرځېدلې ده. د نوموړي څېړنه ښيي چې میرمنې او نارینه د ټولنیزو اړیکو پر مهال په هرو پنځو اړیکو کې د ۱۰ دقیقو په تېرېدو سره یوځل دروغ وایي، چې په یوه اونۍ کې په خپلو کارونو کې ۳۰ سلنه دروغ وايي. د هغه د څېړنې له مخې، نارینه د ښځو په پرتله د ځان په اړه ډېر دروغ وايي څو نور تر خپل اغېز لاندې راولي، په داسې حال کې چې ښځې د نورو د احساساتو د کنټرول لپاره بیا ډېر دروغ وایي.
د اوکلند پوهنتون د بازارموندنې څانګې استاد ډاکتر کیم سروتا په ۲۰۱۰ کال کې یې یوه څېړنه کړې، چې په ۱۰۰۰ کسانو یې تر سره کړې ده، هغه وایي ۶۰ سلنه خلک هره ورځ دروغ وايي.
سروتا او بل ملګري تیموتي لوین یوه بله جالبه څېړنه هم تر سره کړې ده، دوی وايي د دروغو په اړه یې چې کومه څېړنه تر سره کړې، په همدې کې پنځه سلنه خلکو درواغ ورته ویلي دي.
ولې دروغ وايو؟
ډاکتر فلدمن د دروغو ویلو اووه دلیلونه دا بللي دي:
۱ـ چاپلوسي
تاسو به لیدلي وي، ځینې وخت چې نور ستاسو ستاینه کوي، تاسو ښه پوهېږی چې هغوی ستاسې په اړه دروغ وايي، هغه څه چې دوی یې ستاسې په اړه وايي، هغه هیڅ په تاسو کې نه وي؛ خو دی يې ستاسو د رضایت او خوشاله کېدو لپاره وايي، دا وخت کې دا کس یا غواړي اړیکې درسره ټينګې کړي او یا هم د کوم کار په خاطر دا کار کوي.
۲– په ټولنه کې د خپل نېک نوم ساتلو په خاطر
حتماً به تاسو خپله هم دا کار کړی وي چې ځینې وخت یو څوک تاسو ته مېلمستیا وکړي او ستاسو زړه نه وي، چې ورشی، نو په دې وخت کې یې غوښتنه په درغو ویلو ردوی. د بېلګې په توکه ورته وایی، زړه مې ډېر غواړي چې درسره تللی وای، خو بدبختانه سردرد یم، یا کار لرم چې هغه باید خلاص کړم. په دې وخت کې زموږ او ستاسو له دروغو ویلو څخه هدف دا دی، چې ټولنیزې اړیکې مو له منځه ولاړې نشي او هغه کس رانه خپه نشي.
۳- نورو ته قناعت ورکول
ځینې وخت چې یو کس غواړي تاسو ته قناعت درکړي، یا په بل ډول غواړي توکي درباندې وپلوري، په دې وخت دروغ وايي، دغه چاره په بازارموندنه کې بیخي څرګنده ده. د بېلګې په ډول، تاسې ځی بازار ته او غواړی چې د کمپیوټر لپاره موس واخلی، خو موس مو په زړه نه دی جوړ او پوهېږی چې ښه کیفیت نه لري؛ خو دوکاندار تر هغه درته د هغه موس په اړه خبرې کوي، څو یې چې درباندې پلورلی نه وي؛ پوهېږی دا ټولې خبرې درته دروغ کوي او هغه هم یوازې او یوازې د دې لپاره چې هغه موس درباندې وپلوري.
۴– له خپل بد چلند د دفاع په خاطر
که د ماشومتوب وخت ته لاړ شو، هغه وخت کې چې به ماشوم د کوم کور ښیښه ماته کړه، په پوره باور سره به یې ویل، چې دا کار ده نه دی کړی؛ خو اوس چې کله لوی شوو هم همدا کار کوو، د خپلو تېروتنو د پټولو لپاره دروغ وایو، ځینې وخت داسې هم کیدای شي چې د خپل همزولي او خپلوانو په خاطره هم دروغ ووایو څو هغوی ته جزا ورنه کړي.
۵ـ خپلو هیلو ته دې رسېدو لپاره
د تېر حالت خلاف ځینې وخت خپلو هیلو ته دې رسېدو په خاطر هم دروغ وایو، د بېلګې په توګه، ځینې وخت غواړو یوه رسنۍ کې کار وکړو، کله چې د نوموړې رسنۍ دفتر ته ورځو د ځان په اړه دروغ ورته وایو څو هغه رسنۍ کې موږ ته کار راکړي؛ ځکه دا مو یوه هیله ده چې په رسنۍ کې کار وکړو. ممکن تاسې هم ډېر کله دا کار کړی وي.
۶ـ نور تر ثاتیر لاندې راوستل
ځینې وخت د دې لپاره دروغ وایو، چې نور تر خپل تاثیر لاندې راولو او هماغه وي چې بیا له ځانه ورته بیخي ملایکه جوړوو. دغه ډول کسان تمه لري چې خلک ورسره مینه وکړي او یا د نورو تر نظر جذاب ورشي، دا هغه شیان دي چې ځینې وخت موږ دروغ ویلو ته مجبوروي څو مو نور تر تاثیر لاندې راشي، چې دا په راتلونکي کې هېڅ ښه پایله نه ورکوي.
۷– د مخکنیو دروغو پټول
ځینې وخت د دې لپاره هم دروغ وایو چې مخکې دروغ خبره مو راپسې سپينه نه شي، هغه خبره ده چې وايي یو دروغ سل دروغ نور زیږوي.
۸- په کارځای کې دروغ
درواغجن کسان ډېری وخت په دفتر یا کارځای کې دروغ وايي. د بېلګې په ډول کومه ورځ چې دفتر ته نه ځي، وايي: ناروغ یم، کور کې مې ضرور کار پيدا شو، ملګری مې مړ دی، نن نشم کولای دفتر ته درشم او …
په ۲۰۲۰ کال کې په زرګونو امریکایي کارګرو باندې د یوې تر سره شوې څېړنې پایلې ښيي چې:
- نارینه د ښځو په پرتله له کار څخه د تښتېدلو لپاره ډېر دروغ وايي
- ۹۰ سلنه خلک چې عذرونه کوي او له دندې تښتېدلي، هیڅکله نه دي پېژندل شوي
- په اوسط ډول هر شخص اووه مختلفې بهانې له کار څخه د تېښتې لپاره کوي
- ځوانان د پاخه عمر لرونکو کسانو په پرتله ډېر دروغ وايي
- یوازې ۲۷ سلنه دروغجن خلک په خپلو کړنو پښېمانه دي او ۴۱ سلنه نورو بیا ویلي، چې دوی چمتو دي چې بیا هم دروغ ووایي.