افغانستان کې چې له نږدې درې کالو راهیسې له اوږدې او څو لسیزې جګړې څخه راوتلی او اوس پکې د بیا رغونې کارونه پيل شوي دي.
بل خوا د هر افغان په ذهن کې دا خبره را ګرځي چې څنګه به يې د هېواد محصولات او خام مواد یوه باوري او ستر نړیوال مارکېټ ته لار پيدا کړي څو له دې لارې يې د هېواد اقتصاد قوي او پر خپلو پښو ودرېږي.
اقتصاد پوهان په دې باور دي چې چین زموږ لپاره تر ټولو ښه، باوري او نږدې بازار کېدای شي او په دې برخه کې یوه ښه خبره دا هم ده چې چین حکومت د افغان محصولاتو واردولو او پر ډېرو محصولاتو د ګمرګي تعرفې د کمولو او یا لغوه کېدو ژمنه هم اعلان کړې ده.
د چین شپږم نړیوال وارداتي نندارتون کې د افغان محصولاتو شتون:
د نوامبر په ۵مه د چین په شانګهای کې د دغه هېواد شپږم نړیوال وارداتي نندارتون پيل شو او د همدې میاشتې تر ۱۰مې نېټې يې دوام وکړ.
د چیني رسنیو د معلوماتو له مخې چې په دې نندارتون کې افغان سوداګر او تصدۍ هم ګډون لري او خپل تولیدات يې نندارې ته وړاندې کړي.
په دې لیکنه کې د بحث ټکي دا دي چې دغه نندراتون د نړۍ په ځانګړې توګه افغانستان لپاره څه اهمیت لري؟ په داسې حال کې چې چین د نړۍ یو ستر اقتصادي قدرت دی او موږ له دغه هېواد ځمکنۍ پوله لرو.
آیا افغانستان داسې مهم محصولات لري چې په دې نندارتون کې د چین او نړیوالو پام جلب کړي؟
د یادونې وړ ځای دا دی چې د چین پر اقتصادي ځواک هېڅوک سترګې نشي پټولای او داسې ځواک دی چې نه یوازې د آسیا، بلکې نړۍ پر اقتصاد يې اغېزې څرګندې دي.
دې کې هم شک نشته چې چین هر وخت د نوښتګر رول لوبولی، نوښتونه يې کړې او په هره برخه کې يې ځان د نړۍ لپاره مشال جوړ کړی دی.
د دغه هېواد دولت د خپلو نوښتونو په دوام کې په ۲۰۱۸ میلادي کال کې دا نوښت هم وکړ چې د لومړي ځل لپاره يې یو نړیوال وارداتي نندارتون جوړ کړ.
اقتصاد پوهان په دې پوهېږي چې هر هېواد هڅه کوي چې د خپلو صادراتو کچه لوړه کړي او واردات کم کړي.
خو چین د صادراتو تر څنګ د دې لپاره هم هڅه کوي چې واردات هم زیات کړي او د دغه نندارتون بنسټ يې کېښود.
نوښت هغه څه ته وايي چې یو څوک داسې عمل وکړي چې له دې مخکې نه وي شوی، نو دا چې له ۲۰۱۸ میلادي کال وړاندې هېڅ هېواد د وارداتو نړیوال نندارتون نه دی جوړ کړی او چین دا کار وکړ نو ویلای شوو چې چین یو نوښت وکړ.
چین له ۲۰۱۸ میلادي کال وروسته هر کال دغه نندارتون جوړوي او د دغه هېواد د رسنیو د معلوماتو له مخې، تېر په دغه نړیوال وارداتي نندارتون کې د نړۍ ۱۴۵ هېوادونو، سیمو او سازمانونه ګډون کړی و او خپل محصولات يې نندارې ته وړاندې کړل.
دغه نندارتون په حقیقت کې نړیوالو ته دا فرصت برابروي چې د چین له لوی بازاره استفاده وکړي او خپل تولیدات په چین او نړیوال مارکېټ کې وپلوري.
د چین نړیوال وارداتي نندارتون د روانې مېلادي میاشتې په پنځه نېټه پیل شوی و او د همدې میاشتې په لسمه نېټه پای ته ورسېد.
چیني سرچینو ویلي چې په دې نندارتون کې ۱۵۴ هېوادونو، سيمو او نړيوالو سازمانونو استازي او له ۳۴۰۰ ډېرې تصدۍ او شرکتونه ګډون لري.
دغه راز د کمربند او لارې د کډې آبادۍ وړاندیز کې شاملو هېوادونو څخه هم له ۱۵۰۰ ډېرې تصدۍ په دغه نندارتون کې ګډون لري.
افغانستان ته دغه نندارتون ولې مهم دی؟
د افغانستان تاریخي او سټراټژيک اهمیت له چا پټ نه دی خو له بده مرغه چې دغه هېواد د تېرو سلو کالو په اوږدو کې د پرله پسې یرغلونو او جګړو له امله په اقتصادي لحاظ ډېر کمزوری شوی او په خپلو پښو درېدو لپاره یو اوږد زماني واټن په مخ کې لري چې باید دغه واټن په معقول ډول ووهل شي.
څو ټکي په لنډه توګه د یادونې وړ دي، یو دا چې مخکې مو هم وویل چې چین د نړۍ یو ستر قدرت دی او بل دا چې افغانستان له یوې خوا یو زراعتي هېواد دی او له بلې خوا د خامو موادو لرونکی بډای هېواد دی.
نو عقل دا ایجابوي چې که په افغانستان کې هر حکومت وي باید د خپلو دې دواړو ټکیو ته بازار پیدا کړي او دا یو ښه چانس دی چې د چین په شان یو لوی هېواد سره ګډه پوله لري نو له دغه هېواد سره د سوداګریزو اړیکو په جوړولو سره هم زموږ زراعتي محصولاتو ته آسانه بازار پيدا کېږي او هم زموږ خامو موادو لکه نفت او نور کاني موادو ته.
چین د کابو یو نیم میلیارډ نفوس په درلودلو سره په نړۍ کې د زراعتي محصولاتو تر ټولو لوی مصرفي هېواد دی چې آن له امریکا او نورو لرې پرتو هېوادونو څخه زراعتي محصولات واردوي چې دغه محصولات په میاشتو میاشتو په دریابونو کې د باربرۍ بېړیو په وسیله چین ته رسېږي.
بله دا چې دغه هېواد په نړۍ کې تر ټولو ستر صنعتي هېواد، د خامو موادو تر ټولو ستر وارداتي او د پخو موادو او مالونو تر ټولو ستر صادراتي هېواد دی.
له نېکه مرغه زموږ افغان سوداګر هم د چین په نړیوال وارداتي نندارتون کې ګډون لري او د هېواد مختلف محصولات لکه زعفران، جلغوزي، لاسي صنایع لکه غالۍ او نور يې نړیوالو نندارچیانو ته وړاندې کړي او هیله ده چې ښې لاسته راوړنې به ولري.