د چين د دولتي شورا غړي او خارجه وزير وانګ يي د مارچ په ۳۰مه نېټه په انلاين ډول د افغانستان مسئلې په اړه د اسيا زړه ـ استانبول بهير د خارجه وزيرانو په ۹مه غونډه کې ګډون او وينا وکړه.
د نوموړي د وينا پښتو متن دلته لوستلی شئ:
قدرمن ولسمشر امام علي رحمان، قدرمن ولسمشر محمد اشرف غني، درنو همکارانو!
آغلو، ښاغلو او ملګرو!
ډېر خوشحاله يم، چې د افغانستان مسئلې په اړه د اسيا زړه ـ استانبول بهير د خارجه وزيرانو په نهمه غونډه کې ګډون کوم . زه تر هرڅه لومړی له تاجکستان او افغانستان څخه مننه کوم، چې د دې غونډې د رئيسه هېوادونو په توګه يې چمتوالی نيولی دی. ځيني همکاران او استازي د کرونا وبا او ځينو نورو لاملونو له امله په دغې غونډې کې فزيکې ګډون نه لري، خو زه باور لرم چې بېلابېلې خواوې د افغان سولې او روغې جوړې بهير د هڅولو لپاره ټينګه اراده او هوډ لري. هيله ده چې دغه غونډه بريالۍ شي او مثبتې پايلې ولري.
سږکال د افغانستان مسئلې په اړه د اسيا زړه ـ استانبول بهير د پېلېدو ۱۰ مه کليزه ده. دغه څو اړخيز همکاريز ميکانيزم له تېرو لسو کلونو راهيسې د نړيوالې ټولنې او بېلابېلو غاړو تر ملاتړ لاندې د افغانستان او سيمې د سولې، ثبات او پرمختګ لپاره رغنده رول لوبولی دی. اوس د افغان سولې او روغې جوړې بهير مهم پړاو ته داخل شوی او د افغانستان مسئلې د حل لپاره ارزښتناک تاريخي فرصت رامنځته شوی دی. د روانې غونډې اصلي موضوع د سولې او پرمختګ په اړه د اجماع رابلل دي او دا ګام پر وخت پورته شوی او ډېر اهميت لري. اوسمهال تر ټولو بېړنۍ دنده د سولې راوستل دي او دا د پرمختګ مخکښ شرط دی. د پرمختګ پلان د اوږمهاله راتلونکي لپاره ډېر مهم دی او د سولې تضمين برابروي.
د اسيا زړه ـ استانبول بهير کې د افغانستان ټول ګاونډيان، د سيمې مهم هېوادونه او څو نړيوال ملاتړ کوونکي برخه لري. په نويو حالاتو کې دغه بهير د سولې او پرمختګ په پرمخبيولو او د ګډو نظريو په راغونډولو کې ډېر مهم رول لوبوي. چين هيله لري چې مختلفې خواوې په ۳ برخو کې خپلمنځي همکارۍ ژورې کړي او ګډې هڅې وکړي.
يو، بين الافغاني مذاکراتو ته بايد پرمختګ ورکړل شي. اړوندې خواوې بايد په مسؤلانه توګه د باور فضا رامنځته کړي، زغم دې وساتي او د صميمانه خبرو اترو له لارې دې تلپاتې سوله قايمه کړي. نړيوال ملاتړ کوونکي بايد د افغانانو تر مشرۍ او حاکميت لاندې اصول مراعات کړي، له شخصي ګټو پرته دې عدالت په پام کې ونيسي او د افغانستان د سولې بهير دې مثبت لوري ته سوق کړي.
دوه، بېلا بېلې خواوې بايد د افغانستان د بيا رغونې او پرمختګ خوځنده ځواک پياوړی کړي.
مختلفې خواوې بايد له افغانستان سره د پرمختيايي وړتيا په پار مرستې وکړي، څو دغه هېواد د سيمې په اقتصادي پرمختګ کې شامل شي او د اسيا په مرکزي سيمه کې د ترانسپورټي تګ راتګ مهمه څلورلاره او د اقتصادي همکارۍ پل وګرځي. اوس د چين او افغانستان ترمنځ د يو کمربند او يوې لارې د ګډې ابادۍ يادښت د پلې کېدو په حال کې دی. چين له افغانستان سره سلګونه ميليونه يوانه مرستې کړې دي. د کرونا وبا د خپرېدو په حال کې يې له افغانستان سره د وبا ضد وسايلو او خوراکي توکو څو جوپې مرسته کړي او نورې مرستې به هم ورسره وکړي. چين به د چين، افغانستان او د منځنۍ اسيا ۵ هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ او پيوستون په اړه د بهرنيو چارو مرستيال وزيرانو غونډې کوربتوب ته دوام ورکړي او افغانانو ته به لا زيات پرمختيايي فرصتونه برابر کړي.
درې، اړوند خواوې دې له افغانستان سره د ترهګرۍ ضد همکارۍ پياوړې کړي. ترهګرۍ ضد مبارزه بايد دوه ګونې معيارونه ونه لري. مختلفې خواوې بايد لاسونه سره يو کړي، د القاعدې، داعش او د ختيځ اسلامي غورځنګ په شمول د ترهګرو ډلو پر وړاندې مبارزې ته دې زور ورکړي. بهرني ځواکونه بايد په مسؤلانه او منظمه توګه له افغانستانه ووځي او د ترهګرۍ د بيا رپورته کېدو مخنيوی دې وکړي. چين هيله لري، چې له اړوندو خواوو سره په دې اړه هماهنګي او همکارۍ پياوړې کړي.
چين د افغانستان دوست ګاونډی دی . موږ به په ټول توان د افغان سولې او روغې جوړې بهير لپاره د ملاتړ کوونکي، منځګړي او اسانتيا برابروونکي په توګه خپل رول ته دوام ورکړو او د دې بهير له بېلابېلو خواوو او نړيوالې ټولنې سره به په ګډه هڅې وکړو، څو د سولې لمريزې وړانګې ډېر ژر د افغانستان ګوټ ګوټ ته رڼا ورکړي، ټول افغانان د پرمختګ له ګټو څخه ژر برخمن شي او ښه راتلونکی ولري.
مننه!
