په دې وروستو کې په جنوبي سمندرګی کې يوه پېښه وشوه. د فلیپين ۲ ملکي بېړۍ او د سمندري پوليسو ۲ بېړۍ د چين د حکومت له اجازې پرته د چين د نان شا ټاپوګانو ژن اې صخرې ته نژدې سمندري سيمې ته ورننوتلې او په خطرناک ډول يې د چين د سمندري پوليسو له بېړيو او عامو کب نيوونکو بېړيو سره ټکر وکړ. سربېره پر دې، فیلیپين پر چين پسې عمدي لمسون تړلی. د امريکا د بهرنيو چارو وزارت سمدلاسه د يوې اعلاميې په خپرولو سره د حقونو د ساتلو او د قانون اجرا کولو په اړه د چين عادي او حقه کړنې وغندلې او د امريکا او فليپين د ګډ دفاع تړون د يادولو له لارې يې د فليپين ناوړو لمسون کوونکو عملونو ملاتړ څرګند کړ.
دغه پېښه د امريکا او فليپين له خوا طرحه او جوړه شوې ډرامه ده. د دې پېښې حقيقت څه دئ؟ د چين د سمندري پوليسو ادارې له خوا خپره شوې ويډيو ښيي، چې د اکتوبر په ۲۲مه نېټه، د فليپين بېړۍ د چين جدي خبرداري ته له پامه پرته په غیر امنيتي طريقه د چين له بېړيو سره ټکر وکړ. د چين سمندري پوليسو د قوانينو له مخې د تخنیکي کړنو له لارې پر فليپيني بېړيو اړين قانوني تدبيرونه ونيول.
نړيواله ټولنه مخکې له مخکې د ژن اې صخرې مسئلې په اړه موافقې ته رسېدلې، چې دغه صخره د چين د نان شا ټاپوګانو يوه برخه او د چين خاوره ده او دغه حقيقتد ملګرو ملتونو منشور په شمول د نړيوالو قوانينو سره سمون لري.
فليپين سږکال د جنوبي سمندرګي په چارو کې ډېر ګامونه پورته کړي. دغه هېواد نه يوازې څو څو ځله د چين د هوانګ يان ټاپو او ژن اې صخرې شاوخواوو سمندري سيمو ته ننوتلی او په عمدي توګه يې جنجالونه جوړ کړي، بلکې د جعلي معلوماتو د خپرولو له لارې يې د نړيوالو عامو افکارو پر وړاندې د همدردۍ وړ رول د لوبولو هڅې هم کړې، څو نړيوالې ټولنې ته د چین ناسمه پېژندنه ورکړي، او پر چين پسې پر يوه کوچني هېواد د ظلم کړنه وتړي .
د جنوب ختيځې اسيا مسئلو يو کارپوه وويل، چې امريکا د فليپين د دغو غير عادي کړنو سبب دی. اوسمهال امريکا د چين د کلابند او مخنيوي په موخه د ايندو – پاسيفيک ستراتيژۍ د پلي کولو په هڅه کې ده او د جنوب ختيځې اسيا هېوادونه يې د دغې ستراتيژۍ مهمه برخه بللې. د امريکا عالي رتبه چارواکو په تېرې يوې مودې کې ډېر ځله د جنوب ختيځې اسيا له هېوادونو څخه ليدنه کړې او موخه يې دا ده، چې پر دغو هېوادونو له چين او امريکا څخه د يو اړخ د انتخاب فشار واچوي او د جنوبي سمندرګي د جنجال له لارې د دغو هېوادونو او چين ترمنځ اړيکې خرابې کړي او د سيمې سوله او ثبات ويجاړ کړي.
فليپين له امريکا سره ځانګړې اړيکې لري، چې دغه هېواد پخوا د امريکا مستعمره وه. د فليپين پر ډيپلوماتيکو او امنيتي چارو د امريکا اغېزې تر اوسه پاتې دي. امريکا د ۲۰۲۲م کال په جون کې د فليپين د نوي حکومت له واکمنېدو وروسته پر دغه هېواد د فشار اچولو او ورته د ګټو د ژمنې له لارې د ځان نږدې کولو هڅې زياتې کړې. د واشنګټن د دغو کړنو تر اغېزې لاندې د فليپين نوی حکومت د امريکا پلوې رويه ښکاره کړې. له بلې خوا، امريکا غواړي چې فليپين د جنوبي سمندرګي مسئلې په اړه د چين پر ملي حاکميت او ګټو د ننګونو د جوړولو په سر کې د مبارز رول ولوبوي.
د فليپين ځينې سياستوال په دې اند دي، چې که د فليپين او چين ترمنځ کړکېچ او يا مقابله رامنځته شي، امريکا به د فليپين ملاتړ وکړي. دغه نظريه په جنوبي سمندرګي کې د فليپين د وروستيو ناوړو کړنو عمده لامل دی. ځينو څېړنو دې ته اشاره کړې، چې دغه نظريه د فليپين غيرعملي خيال دی، ځکه د ويتنام جګړې او له افغانستان څخه د امريکايي ځواکونو د ايستلو په شمول د امريکا يو لړ کړنو د دغه هېواد ټولو ملګرو ته څرګند پيغام لېږلی، چې دغه هېواد د اعتماد وړ نه دی.
د ژن اې صخرې مسئله په اصل کې د چين او فليپين دوه اړخيزه مسئله ده. امريکا د دغې چارې اړخ نه دی او د لاسوهنې حق نه لري.
فلیپين بايد ژر تر ژره پر امريکا د اتکا کولو له خيال او ارادې څخه ووځي، په جنوبي سمندرګي کې بايد له لمسوونکو کړنو څخه لاس واخلي، له دغې سمندري سيمې څخه بايد خپلې پوځي بېړۍ وباسي او د جنوبي سمندرګي د سولې او ثبات او د سيمې د هېوادونو د ګډو ګټو د ساتلو لپاره دې له چين سره ګډې هڅې وکړي.
