د افغانستان او پاکستان ترمنځ وروستۍ پوځي نښته یوازې یوه عادي سرحدي پېښه نه وه؛ دا د سیمې د ځواک د توازن، د سیاسي محاسبې د ناکامۍ او د یوه ملت د ارادې څرګند ازموینه وه. هغه څه چې په دې وروستیو ورځو کې رامنځته شول، یو ځل بیا یې وښوده چې زاړه تصورونه او د تېرو لسیزو محاسبې نور د نن واقعیت نه شي تعریفولای.
پاکستان کلونه دا فکر کاوه چې افغانستان به تل یوازې د فشار منونکی لوری وي، نه د ځواب ویلو توان لرونکی. د اسلامآباد د امنیتي کړیو محاسبه دا وه چې افغان ځواکونه به د خپلې خاورې د دفاع تر محدود چوکاټ هاخوا د جدي اقدام جرئت او وړتیا ونه لري. خو وروستیو تحولاتو دا ذهنیت په بشپړ ډول بدل کړ.
افغان ځواکونو داسې ځواب ورکړ چې نه یوازې د جګړې جغرافیه یې بدله کړه، بلکې د رواني جګړې معادله یې هم واړوله. هغه هېواد چې تل یې افغانستان د ستراتیژیک فشار تر سیوري لاندې ساتلی و، ناڅاپه له دې حقیقت سره مخ شو چې جګړه یو اړخیز مفهوم نه دی. د افغانستان دفاعي ځواکونه وکولای شول دا پیغام ورسوي، چې د ګواښ پر وړاندې چوپ پاتې کېدل نور د افغان سیاست برخه نه ده.
تر ټولو مهم ټکی دا و چې دا یوازې د افغان پوځ اقدام نه و؛ بلکې د ملت اراده ورسره ګډه وه. د افغانستان په ښارونو، کلیو او ټولنیزو رسنینو کې د خلکو غبرګون وښودله چې افغانان د خپلې خاورې د عزت او حاکمیت په موضوع کې یو موټی دریځ لري. دا ملي ملاتړ هغه ځواک دی چې هر نظامي توان څو برابره قوي کوي.
اسلامآباد ښايي تصور نه کاوه چې افغان ځواکونه به آن د پاکستان د مرکزي سیمو د امنیتي محاسبې د بدلون وړتیا ولري. خو وروستیو پېښو ثابته کړه چې د جګړې نوی نسل یوازې د شمېر او وسلو په اندازه نه ارزول کېږي؛ بلکې اراده، انګېزه او ملي مشروعیت پکې تر ټولو ستر رول لري.
پاکستان باید اوس درک کړي چې د فشار، نیابتي لوبو او دوامدارې بېباورۍ سیاست نور پایله نه لري. افغانستان نور هغه هېواد نه دی، چې د ستراتیژیک ژوروالي د تیوریو قرباني پاتې شي. هر اقدام به متقابل غبرګون ولري، او دا اصل اوس د عمل په ډګر کې ثابت شوی دی.
د سیمې ثبات د زور له لارې نه، بلکې د متقابل احترام له لارې رامنځته کېږي. که پاکستان رښتیا د سولې غوښتونکی وي، باید د افغانستان پر وړاندې خپله تاریخي تګلاره بیا وارزوي. جګړه هېڅ لوري ته دوامداره بریا نه ورکوي، خو د بل هېواد د کمزورۍ پر بنسټ سیاست تل خپله بیه لري.
افغانستان په دې وروستۍ نښته کې یوازې پوځي پیغام ورنه کړ؛ بلکې سیاسي اعلان یې وکړ: د حاکمیت دفاع د افغان ملت سره کرښه ده. دا پیغام اوس یوازې د سرحدونو تر شا نه، بلکې د سیمې تر ټولو مهمو پالیسي جوړونکو مرکزونو ته رسېدلی دی.
نن اړتیا دا ده چې پاکستان د تقابل پر ځای د عقلاني تعامل لاره وټاکي، خو دا تعامل یوازې هغه وخت ممکن دی چې افغانستان د برابر لوري په توګه ومنل شي، نه د فشار وړ جغرافیه.
وروستیو پېښو یو حقیقت روښانه کړ: هغه افغانستان چې کلونه یې د جګړو زخمونه زغمل، اوس د خپل عزت د دفاع توان او اراده دواړه لري — او دا حقیقت نور هېڅ ځواک له پامه نه شي غورځولی.