د پاکستان دفاع وزير خواجه محمد اصف د مې په ۲۶مې نېټې ويلي، چې هېواد به یې په هغه ابراهيمي تړون کې شامل نه شي، چې د اسرائيل او عربي هېوادونو ترمنځ عادي اړيکو ته لاره برابروي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د سعودي، قطر او پاکستان په شمول د ځینو هېوادونو له مشرانو سره په ټلیفوني خبرو کې د امریکا او ایران ترمنځ هوکړه ليک په ابراهیمي تړون پسې تړلی او له دغو هېوادونو یې غوښتي چې له اسرائیل سره اړیکې عادي کړي.
د شنونکو په اند، د ټرمپ دغه کړنه په منځني ختیځ کې د امریکا او اسرائیل جیوپولیټيکي حالت د جوړولو لپاره ګټوره ده او هڅې کوي، چې خپلې ډيپلوماتیکې لاسته راوړنې وښيي او هم په کوردننه نیوکې کمې کړي.
شنونکي وايي، زیاتره اسلامي هېوادونه د فلسطین مسئلې له امله د ابراهیمي تړون په اړه بېدار اوسي، نو ښايي د ټرمپ دغه هڅه ناکامه شي.
ګڼو هېوادونو ابراهيمي تړون ته چوپتيا ساتلې
ټرمپ د مې په ۲۵مې نېټې پر ټولنیزو رسنیو لیکلي، چې د سعودي، اماراتو، قطر، ترکیې، مصر، اردن، بحرین او پاکستان په شمول د ګڼو هېوادونو له مشرانو سره یې په ټلیفوني خبرو کې د ایران پر مسئلې بحث کړی او په کلکه یې ترې غوښتي چې ابراهیمي تړون لاسلیک کړي.
امریکايي رسنیو د د دغه هېواد د يوه چارواکي په قول خبر ورکړی چې د یادو هېوادونو مشران د ټرمپ غوښتنې ته چوپه خوله پاتې شوي دي.
د فلسطین مسئله د اسرائیل او ډېرو اسلامي هېوادونو په اړیکو کې عمده خنډ دی. ابراهیمي تړون کې بیا د فلسطین هېواد له جوړېدو څخه ډډه شوې، نو ځکه پرې پراخ شکونه کېږي.
د عربي متحده اماراتو د خلیج نیوز ورځپاڼې په یوې لیکنې کې ویلي، ابراهیمي تړون د عربي نړۍ له نه هرکلي سره مخ دی او واشنګټن د منځني ختیځ د خلکو نیت ته په سپکه سترګه ګوري.
پاکستان ويلي، چې په یاد تړون کې به ګډون ونه کړي. د قطر يوه چارواکي رسنیو ته ویلي، چې هېواد یې د دې تړون د لاسلیک پلان نه لري. د سعودي ټلیویزیون د مې په ۲۵مې نېټې د يوې سرچینې په قول ویلي، چې د هېواد دريځ يې پر خپل ځای دی او د فلسطین هېواد له جوړېدو پرته به له اسرائیل سره اړیکې عادي نه کړي.
ټرمپ د ابراهیمي تړون تر شا څه موخه لري؟
ټرمپ له ایران سره اوربند ته د نه رسېدو په حال کې له ډېرو هېوادونو غوښتي، چې له اسرائیل سره اړیکې عادي کړي. خو موخه يې څه ده؟
۱- ټرمپ غواړي په جمهوریت غوښتونکي ګوند کې پر خپل حکومت نیوکې کمې کړي.
د دغه ګوند ځینو غړو د امریکا او ایران د احتمالي اوربند پر تړون ډېره ناخوښي څرګنده کړې او دغه تړون یې تهران ته د واشنګټن د سر ټيټولو په مانا بللی دی.
د والسټریټ ورځپاڼې ویلي، ټرمپ غواړي د ډيپلوماتیکې موخې په عملي کېدو له ایران سره د اوربند تړون ته نور زیات اهمیت ورکړي، چې دا به پر نوموړي د ځینو کسانو نیوکې کمې شي.
۲- ډونالډ ټرمپ پر همدې لارې غواړي په منځمهالو ټاکنو کې د جمهوري غوښتونکو رایې خپلې کړي.
د امریکا د کانګرېس د ټاکنو د را رسېدو په درشل کې د دغه هېواد دننه د جمهوریت غوښتونکي ګوند د ملاتړ کچه ټيټه شوې او لامل یې له ایران سره د جګړې منفي اغېزې ښودل شوې دي.
که ټرمپ په دغه حالت کې د اسرائیل او اسلامي هېوادونو اړیکې ټينګې کړي، نو ښايي د خلکو په منځ کې د جمهوریت غوښتونکو ملاتړ زيات شي.
۳- ټرمپ غواړي د ابراهيمي تړون پر مټ په منځني ختیځ کې د امریکا او اسرائیل لپاره ګټور جیوپولیټیکي حالت رامنځته کړي.
ډونالډ ټرمپ هڅې کوي، چې په منځني ختیځ کې د اسرائیل اغېزې لا پراخې او هم د اسرائیل او امریکا د ملګرو هېوادونو لپاره د دوستانه زمينه برابره کړي او که داسې وي، نو بیا به واشنګټن پر ټولې سیمې کنټرول ولري.
ایا د ټرمپ دغه موخه به عملي شي؟
د منځني ختیځ د چارو شنونکي وايي، ټرمپ په دې هڅه کې دی چې د امریکا او ایران د اوربند تړون په ابراهیمي تړون پسې غوټه کړي، خو ښايي دغه هيله يې پوره نه شي. ځکه، يوه خوا د فلسطین مسئله نه ده حل شوې او اسرائیل لا هم پر فلسطین بریدونه کوي، نو له اسرائیل سره د عربي هېوادونو د اړیکو عادي کېدل له ډېرو اخلاقي او سیاسي فشارونو سره مخ دي.
بله خوا، د امریکا او ایران جګړې د سیمې پر زیاتو هېوادونو منفي اغېزې کړي او د خلیج ځینو هېوادونو ډېر سخت زیانونه لیدلي دي.
دغو ټکو ته په کتو، د منځني ختیځ هېوادونه به خپلواکو تګلارو ته ډېره پاملرنه ولري او د خپلو ګټو لپاره به زیات کوښښونه وکړي.