د کورونا د نوي ډول ویروس اوازه د تېر میلادي کال په وروستیو کې د چین له ووهان ښاره خپره شوه. تر یوڅه وخته یاده ناروغي معمولي و انګېرل شوه، خو چې له یوه انسان نه بل ته یې د انتقال لارې ساده او اسانه وه، په خلکو او چین حکومت کې یې وېره پیدا کړه. همدا لاملونه وو چې په لومړیو ورځو کې یې په بې ساري ډول خلک ناروغان کړل او له چین ووته. جاپان او نورو ګاونډیو هېوادونو ته هم یې سرایت وکړ.
د کورونا چټکه خپرېدنه د لوېدیځو هېوادونو په مطبوعاتو کې د سر موضوع شوه، چې د نوموړي ویروس وېره یې نړیواله کړه. همدا وو چې ځینو هېوادونو د خپلو اتباعو د مصؤنیت په موخه له ووهان او چین څخه خپل اتباع وایستل. ځینو لا دا هم وکړل چې خپلې هوایي لارې یې چین ته بندې کړې.
شاوخوا یوه نیمه میاشت چین او کورونا د نړیوالو د توجه په محراق کې وو او همدا راز په نورو هېوادونو کې د دغه ویروس د پیدا کېدو نوي خپرېدل او په اړه یې شکمنېدل هم په رسنیو کې غوره سوژې وې.
دا چې ویروس د کورونا نوی ډول و، نو فکر کېده چې په چین غوندې لوی او پُر نفوسه هېواد کې به ډېر خلک ناروغ او له منځه یوسي او دا اندېښنې د فبرورۍ په پیل کې هغه وخت اوج ته ورسېدې کله چې د یادې میاشتې په لومړیو کې د ناروغانو ورځنی شمېر زرګونو ته ورسېد.
دا موده د چین لپاره د ازمېښت تر ټولو سخته هغه وه. ټول سیال او ملګري هېوادونه یې وړتیا ته متوجه وو. دا چې ویروس د چین له محدودې ووت، نو په اړه یې څرګندونې هم څه بدلې او نا محدودې شوې. د فبرورۍ له دویمې لسیزې وروسته، نړیوال خبرونه او غبرګونونه د چین په اړه بدل شول او داسې وویل شول چې د نړۍ په نورو هېوادونو کې باید د چین له تجاربو ګټه واخیستل شي.
د مارچ په لومړیو او تر اوسمهاله د کورونا په اړه د خبرونو سناریو تقریباً ټوله بدله شوه، ځکه دغه ویروس په ځینو هېوادونو لکه اېټالیا، ایران، جنوبي کوریا او جاپان کې په بې ساري ډول خپور شو.
د راپورونو له مخې، تر اوسمهاله په ټوله نړۍ کې شاوخوا ۴۰۷۲ کسان د دې ویروس له امله وژل شوي. له دې ډلې ۳۱۳۶ په چین (۳،۸۸٪ د ټولو ناروغانو)، ۴۶۳ په اېټالیا (۵،۰۵٪ د ټولو ناروغانو)، ۲۹۱ په ایران (۳،۶۱٪ د ټولو ناروغانو)، ۵۴ په جنوبي کوریا (۰.۱۳٪ د ټولو ناروغانو) او ۱۶ په جاپان (۱،۳۲٪ د ټولو ناروغانو) کې مړه شوي دي.
په پورته ارقامو کې تر ننه ۸۰۹۲۴ کسان په چین کې د نوي کورونا ویروس له امله ناروغان شوي، چې له ډلې یې ۵۹۹۸۲ کسان روغ شوي دي. دا شمېره اوسمهال د فیصدۍ له مخې په نړۍ کې تر ټولو نورو هغو هېوادونو چې ناروغان پکې زیات دي، د پام وړ ډېره ده.
دغه پرمختګ ته په کتو چې په چین کې د نوي کورونا ویروس ۷۴٪ مریضان روغ شوي، د دغه هېواد چارواکي او د کارخونو مسوولین ډېر خوښ دي، تر دې چې تېره ورځ د نوموړي هېواد ولسمشر هغه سیمې (ووهان) ته چې د کورونا ویروس د پیدا کېدو اصلي سیمه بلل کیږي، سفر وکړ او د کورونا ويروس د وقايې او کنټرول او د خلکو د ژوند د تامين په اړه یې معلومات تر لاسه کړل. له هغوی یې مننه وکړه او لا یې وهڅول. د ښاغلي شي سفر په چینایي رسنیو او خلکو کې دا انګېزه پیدا او پیاوړې کړه چې یاد هېواد د نوي کورونا ویروس پر وړاندې بریا خپله کړې ده او خلک به ډېر ژر وکولای شي چې خپل عادي ژوند پیل کړي.
موږ له چین څه زده کړو؟
لکه چې پورته مو یادونه وکړه، په لومړیو کې داسې انګېرل کېده چې د نوي کورونا ویروس به د چین پُر نفوسه هېواد ډېر زیات وځپي، ځکه په اړه یې پوهای ډېر کم و او دغه راز د درملنې لپاره واکسین یا کوم بل درمل نه و؛ خو دا چې د هېواد په کچه انسجام او د ناروغۍ پر وړاندې ملي غبرګون وښودل شو، همدا وو چې په دومره لنډه موده کې یې مخه ونیول شوه.
دا چې موږ افغانان هم له دغې ناوړه پدیدې سره مخ یو، نو د چین د خلکو کار موږ ته یوه ښه نمونه ده. موږ ته هم ډېره اړینه ده چې د هغوی په شان له استقامت او متانت څخه کار واخلو او د دغه ملي مسئلې پر وړاندې د دوی په شان ودرېږو او د اړتیا په صورت کې یې د تجربو او همکاریو غوښتنه وکړو.