د افغانستان په اکثریت کلیوالي سیمو کې د روغتیایي خدمتونو وضعیت په تیرو څو کلونو کې په ښکاره ډول خراب شوی دی. د حکومت او بهرنیو روغتیایي موسسو له خوا وړاندې کېدونکي خدمات د پخوا په پرتله ډېر کم شوي، چې دې وضعیت ګڼې کلیوالې سیمې له جدي ستونزو سره مخ کړې دي. په ځانګړي ډول، د ښځینه ډاکټرانو نشتون او د درملو کمښت، په کلیوالو سیمو کې یو لوی روغتیایي بحران رامنځته کړی دی.
د افغانستان په ګڼو کلیوالي سیمو کې ښځینه ډاکټرانې نشته، چې دا موضوع په ځانګړي ډول د ښځو او ماشومانو روغتیایي وضعیت لا پسې خرابوي. د دې ترڅنګ، په زیاترو سیمو کې داردو درمل بې کیفیته دي یا هم په نشت حساب دي. نارینه ډاکټران هم د کمو امتیازاتو له وجې کلیوالي سیمې پریږدي او ښارونو ته ځي، چې دا هم یوه جدي ستونزه ده. د دې وضعیت یو مثال د غور ولایت دی.
په غور کې، سید عوض چې خپل ناروغ یې د مرکز فیروز کوه ته راوړی دی وایي: “اته ساعته مې له خپل ناروغ سره پلی سفر وکړ تر څو مرکز ته ورسیږم او د خپل ناروغ درملنه وکړم، ځکه د سیمې په روغتیایي مرکز کې هیڅ امکانات نشته.” دا په ډاګه کوي چې د روغتیایي خدماتو نشتون د خلکو ژوند څومره ستونزمن کړی دی. دغه راز، په وردګو ولایت کې د چک عربان روغتون کې ناروغ لرونکی حضرت ولي وايي: “زمونږ د سیمې روغتون د مسلکي پرسونل، دارو درملو او روغتیایي تجهیزاتو له نه شتون سره جدي مخ دی. حکومت او موسسات باید په جدي توګه لاس په کار شي.”
د دې ستونزې سره سره، د روغتیایي خدمتونو د نشتون له امله د خلکو ژوند لا پسې سخت شوی دی. په دې اړه، په هلمند ولایت کې د مارجه سیمې اوسېدونکی سید ولي زمونږ سیمه اییز خبریال ته ویلي: “تیرو شلو کلونو کې هم دا سیمه سختو جګړو ځپلې وه او د جګړو له وجې روغتیایي خدماتو ته لاس رسی نه وو. اوس چې وطن امن شوی، حکومت ته په کار ده چې د هلمند ټولو روغتیایي مرکزونو ته جدي پاملرنه وکړي.”
د دغو ستونزو ترڅنګ، د کلیوالو سیمو روغتیایي مرکزونه د لازمو تجهیزاتو او مسلکي پرسونل له کمښت سره مخ دي. زیاتره سیمو کې خلک اړ دي چې اوږد سفرونه وکړي ترڅو نږدې روغتیایي مرکزونو ته ورسیږي. د دې ترڅنګ، د نارینه ډاکټرانو کموالی او د ښځینه ډاکټرانو نشتون د روغتیایي خدمتونو کچه ټیټه کړې ده. حکومت او نړیوالې روغتیایي موسسې باید په دې برخه کې خپلې هڅې زیاتې کړي، تر څو د کلیوالو سیمو خلکو ته اساسي او بیړني روغتیایي خدمات وړاندې شي.
په مجموع کې، د افغانستان کلیوالې سیمې بیړنیو روغتیایي خدماتو ته اړتیا لري. د حکومت او نړیوالو روغتیایي موسسو په همکارۍ، دا ستونزې هوارېدای شي. اړینه ده چې په کلیوالو سیمو کې روغتیایي خدماتو ته پاملرنه زیاته شي، ترڅو خلکو ته اساسي او معیاري روغتیایي خدمات وړاندې شي. د دې تر څنګ، باید د روغتیایي مرکزونو د تجهیز او د مسلکي پرسونل روزنې ته جدي پاملرنه وشي. د دې په ترڅ کې به د افغانستان کلیوالو سیمو کې روغتیایي حالت ښه شي او خلک به له اساسي روغتیایي خدماتو برخمن شي.