د امريکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د اپرېل په لومړۍ نېټه پر ايران له نظامي بريد وروسته اول ځل په طلايي وخت کې ټولو ته وينا وکړه. هغه د شاو خوا ۲۲دقيقو په وينا کې اعلان کړی چې د امريکا ځواکونو په لنډ وخت کې په ستره کچه برياليتوبونه تر لاسه کړي او په ايران کې د جګړې مرکزي ستراتيژيک هدف به نژدې وخت کې پای ته ورسېږي.
د ټرمپ دا ډول څرګندونې او ادعاوې تل خوشې او بې بنسټه خبرې وي، هېڅ واقعي اهميت نه لري چې د جګړې د څنګه ختمولو، د جګړې د پای ته رسولو مهال وېش په هکله هېڅ روښانه معلومات نه شته. هغه يوازې د بحران په هکله خلکو ته لکچر ورکوي، خو هېڅ اغېزه يې نه ده کړې، برعکس دا ښيي چې د امريکا حکومت د نظامي فعاليت د ستونزو، د خلکو د شکايتونو زياتوالي، د بازار د تزلزل حالت په هکله تشویش لري.
د ټرمپ له قوله د جګړې لاسته راوړنې باوري نه دي
ټرمپ وويل په ايران کې د امريکا د جګړې مرکزي ستراتيژيک هدف به ژر پای ته ورسېږي، د دغه هېواد سمندري پوځ په بشپړه توګه، هوايي پوځ او د توغنديو سامانونه هم سخت ويجاړ شوي. هغه زياته کړه چې امريکايي پوځ به په راتلونکو دوو او دريو اونيو کې پر ايران لا نور سخت بريدونه وکړي.
د امريکا سي ان ان(CNN) تبصره وکړه، چې ټرمپ نظامي فعاليت مبالغه کړی او هېڅکله د جګړې د پای ته رسېدو لپاره مشخص مهال وېش نه دی روښانه کړی، کوم چې د خلکو لپاره اندېښنه ده او د جګړې د ختمولو لارې او طريقې يې هم نه دي ياد کړې.
ټرمپ د جګړې د لاسته راوړنو په هکله هم له حقايقو سره لرې خبرې وکړې. مثلاً هغه وايي چې د ايران د توغنديو ويشتلو سامانونه سخت ويجاړ شوي، خو د ده د وينا له نيمه ساعته وروسته ايران پر اسرائيل توغندي توغولي دي. د امريکا د استخباراتو اړوند چارواکي وويل، چې امريکا يوازې په ايران کې شاو خوا يو په درېيمه برخه توغندي ويجاړ کړي دي.
ټرمپ غواړي د بې ځايه خبرو له لارې د خلکو نظريې ارامې کړي، خو خلک يې نه مني
ټرمپ په خپله وينا کې وويل، امريکا ممکن په ډېر لنډ وخت کې ټولې نظامي دندې بشپړې کړي. دا د يوې هڅې په توګه ليدل کېږي چې ټرمپ غواړي د جنګي هدف د ژر عملي کېدو نښه خلکو ته خپره کړي، تر څو د خلکو د شکايتونو فشارونه ارام کړي او جګړه به د جمهوريپال ګوند ټاکنو ته زيان ونه رسوي.
تر اوسه پورې په ايران کې د جګړې له امله د امريکا په دننه کې د انرژيو، د توکو د لېږد رالېږد، د خوړو بيې ډېرې لوړې شوې، د تېلو بيې له څلورو کلونو راهيسې تر ټولو لوړې کچې ته رسېدلې دي. خلکو ته د ګڼ شمېر سروې له مخې په سلو کې ۷۰سلنه خلک هیله لري چې دغه جګړه ژر پای ته ورسېږي. له ټرمپ څخه د ملاتړ انډول د مارچ په پای کې له څلوېښت سلنې څخه ټيټ شوی چې د ده د ولسمشرۍ په دويم ماموريت کې تر ټولو ټيټ و. له دغې جګړې څخه د جمهوريپال ګوند رايې ورکوونکو د ملاتړ انډول هم په زياته اندازه ټيټ شوی چې د دغه ګوند په منځ کې اختلاف رامنځته شوی.
ټرمپ غواړي بازار ثابت کړي، خو بازار مايوسه دی
ټرمپ وويل، امريکا د هرمز تنګي له لارې د تېلو واردولو اړتيا نه لري او ويې ويل چې له جګړې وروسته به دغه سمندري تنګي بيا خلاصېږي. د کارپوهانو په اند، ټرمپ غواړي په خپله وينا کې د امريکا د اقتصاد لپاره د هرمز تنګي ارزښتونه ضعيف کړي، څو د انرژيو کمولو، د انفلاسيون د سختوالي او د اقتصاد د ناثابتوالي په اړه د خلکو اندېښنې کمې کړي.
اوسمهال، په هرمز تنګي کې د بېړيو لېږد رالېږد په اوږده موده کې ځنډول شوی چې له امله يې د ټولې نړۍ د انرژيو بيې لوړې شوې او د امريکا د ونډو بازار تزلزل پیدا کړی دی. د جګړې د پراخېدو له امله پانګوونکي تشويش لري چې اقتصاد به کمزوری شي او د تصديو اصلي لګښتونه به زيات شي. خبري رسنۍ وايي چې د ټرمپ څرګندونې بازار اغېزمن کوي. هر وخت چې هغه وايي جګړه به ممکن پای ته ورسېږي او د امريکا او ايران تر منځ خبرې اترې پرمختګ لري، د امريکا ونډې به لوړې شي او د تېلو بيې به ټيټې شي.
خو دا ځل د ټرمپ له وينا وروسته د بازار غبرګونونه ضعيف دي چې د تېلو نړيوالې بيې لوړې شوې او د امريکا د ونډو او سهمونو اندازه ټيټه شوه. د اقتصاد پوهانو په اند د ټرمپ په وينا کې د جګړې د ارامولو څرګنده نښه نه شته چې د شخړې د راتلونکې او د انرژيو د برابرولو راتلونکی روښانه نه دي.
