افغانستان یو له هغو هېوادونو څخه دی چې د وچو او تازه میوو په تولید کې ځانګړې وړتیا لري. دې میوو نه یوازې په کور دننه بلکې په بهر کې یې هم د پام وړ بازار او مینوال پیدا کړي دي. په دې راپور کې به د میوو صادراتو ستونزې او د هغوی د حل لارې چارې وڅېړل شي. په دې وروستیو کلونو کې د افغانستان وچې میوې په نړیوالو بازارونو کې ځانګړی ځای خپل کړی دی. د کابل میوو مارکيټ یو سوداګر، احسان احمدي وایي: “د افغانستان میوې خوندورې او با کیفیته دي، خو چې د میوو را ټولولو وخت شي نرخونه یې ډېر را ښکته کیږي او باغداران کافي ګټې نه شي تر لاسه کولای.”
دا ستونزه په دې دلیل را منځته کیږي چې په کور دننه بازار کې د میوو پلور او ساتنه له سختو ستونزو سره مخ ده. حکومت او خصوصي سکتور ته په کار ده چې اوس د دې میوو صادراتو ته جدي پاملرنه وکړي او لاره ورته هواره کړي. د وردګو ولایت د خوات سیمې یو باغدار، انجینر سورګل، وایي: “حکومت څو څو ځله ژمنې وکړې چې افغان تازه میوې به بهر ته لیږي خو پر ژمنو وفا ونه شوه.” د هغه په وینا، نه سړې خونې جوړې شوې او نه بهر ته تازه میوو لیږلو ته اساسي لاره جوړه شوه.
دا ستونزه په دې دلیل رامنځته شوې ده چې د میوو ساتنه او لیږد ته اړینې اسانتیاوې نه دي برابرې شوي. په کابل کې یو بل بڼوال، ببرک خان، وایي: “زمونږ ټولې میوې خوسا کیږي او له کاره لویږي داسې حالت ته رسیږي چې له باغ تر بازاره د میوو د انتقال لګښت نه شو پوره کولای.” د هغه په وینا، حکومت او خصوصي سکتور باید دا ستونزه جديدرک کړي او میوو ته نړیوال با ثباته بازارونه وګوري.
د میوو صادراتو پرمختګ او بازار موندنه یوازې د افغانستان اقتصاد ته ګټه نه رسوي، بلکې د میوه پالونکو د ژوند سطحه هم لوړوي. د افغانستان د مېوو د صادراتو په برخه کې د پرمختګ لپاره څو اساسي ګامونه پورته کېدی شي:
۱- د سړو خونو جوړول: د میوو ساتنې لپاره د سړو خونو جوړول اړین دي. دا خونې به د میوو د ساتنې موده اوږده کړي او باغداران به وکړای شي خپل محصولات بهرنیو بازارونو ته په مناسب وخت کې وړاندې کړي.
۲. د صادراتو پالیسۍ او اسانتیاوې: حکومت باید د میوو صادراتو لپاره ځانګړې پالیسۍ جوړې کړي او د صادراتو په برخه کې اسانتیاوې برابرې کړي. دې پالیسۍ کې باید د ګمرکي او نورو اداري خنډونو لرې کولو په برخه کې جدي ګامونه پورته شي.
۳- نړیوال بازار ته لاسرسی: افغان میوه پلورونکي باید نړیوالو بازارونو ته لاسرسی ولري. حکومت او خصوصي سکتور باید په ګډه د دې بازارونو لپاره ځانګړې تګلارې جوړې کړي او د محصولاتو نړیوال کیفیت تضمین کړي.
۴- د کیفیت کنټرول او بسته بندي: د میوو د صادراتو لپاره د کیفیت کنټرول او بسته بندي معیارونه ډېر مهم دي.
۵- د باغدارانو روزنه او ملاتړ: حکومت باید باغدارانو ته روزنه ورکړي او د هغوی ملاتړ وکړي. دا روزنه باید په عصري میوه پالنه، د میوو ساتنه او بازار موندنه کې وي تر څو هغوی وکولی شي خپل محصولات په اغیزمنه توګه بازار ته وړاندې کړي.
په پای کې، د افغانستان تازه میوې یوه لویه اقتصادي سرچینه ده چې که ورته مناسبه پاملرنه وشي، نو د هېواد اقتصاد ته سترې ګټې رسولای شي. حکومت او خصوصي سکتور باید په ګډه کار وکړي تر څو دا میوې په نړیوالو بازارونو کې خپل ځای ومومي او باغداران له خپلو محصولاتو اعظمي ګټه پورته کړيرخه کې باید نړیوال معیارونه په پام کې ونیول شي تر څو افغان میوې په نړیوالو بازارونو کې خپل ځای پیدا کړي.
