پاکستان او ایران باید په زور د افغان کډوالو ایستل ودروي

د کډوالۍ نړیوال سازمان (ای‌او‌اېم) په خپل وروستي راپور کې څرګنده کړې چې په تېرو درېیو میاشتو کې تر نیم میلیون ډېرو افغانانو خپل هېواد پرېښی دی. په همدې موده کې، له ایران او پاکستان څخه کابو ۸۵۰ زره افغانان بیرته خپل هېواد ته را ستانه شوي دي چې ستره برخه یې له دغو هیوادونو جبري را ایستل دي. دا حالات نه یوازې د کډوالو د زور او جبر بېلګې دي، بلکې د کډوالۍ د نړیوالو حقوقو پر وړاندې هم ښکاره سرغړونه ده.
د کډوالۍ نړیوال سازمان راپور کې راغلي‌ چې له اپریل څخه تر جون پورې نږدې ۵۵۰ زره کسان له افغانستانه نورو هېوادونو ته کډوال شوي، چې د روان کال د لومړیو درېیو میاشتو په پرتله ۱۹ سلنه زیاتوالی ښيي. د دغه راپور له مخې، د کډوالۍ د زیاتېدو اصلي لامل په افغانستان کې ناوړه اقتصادي وضعیت ښودل شوی دی.
ایران ته د تلونکو هرو درېیو کډوالو له ډلې یوه یې ویلي چې تر دې مخکې یې هیڅکله بهرنیو هېوادونو ته سفر نه دی کړی. د ای او اېم راپور وایي چې ایران ته د تلونکو کسانو د کډوالۍ اصلي لامل په کور دننه اقتصادي ستونزې او بې روزګاري دي. پاکستان ته هم لوی شمېر افغانان د خپلو کورنیو او خپلوانو د لیدو او روغتیايي دلایلو له کبله ځي او یوازې ۱۰ سلنه یې ویلي چې د اقتصادي ستونزو له امله پاکستان ته ځي.
په داسې حال کې چې د کډوالو د جبري ستنولو کړنې ډېرې شوې دي، دا وضعیت د افغان کډوالو ژوند لا خرابوي. د کډوالۍ نړیوال سازمان راپور وایي چې له پاکستان او ایران څخه د افغان کډوالو د ستنېدو لوی لامل د ځايي حکومتونو له خوا د جبري ستنولو لړۍ ده. چې دا ډول کړنې د افغانانو پر رواني او ټولنیز ژوند ژور اغېز کوي او دوی ته نورې ستونزې هم زېږوي.
پاکستان او ایران باید په زور د افغان کډوالو ایستل ودروي او د هغوی د بشري حقونو درناوی وکړي. د کډوالو نړیوال قوانین او اصول باید مراعت شي او د کډوالو د جبري ستنولو پر ځای باید هغو ته د ژوند کولو مناسب شرایط برابر شي. په دې برخه کې د نړیوالې ټولنې رول هم ډېر مهم دی. د نړیوالې ټولنې مرستې او ملاتړ کولی شي د افغان کډوالو حالت ښه کړي او هغوی ته د ژوند کولو ښه شرایط برابر کړي.
له بلې خوا، افغان سرپرست حکومت هم باید په کور دننه اقتصادي وضعیت ښه کړي، د بې روزګارۍ مخنیوی وکړي او د خلکو ژوند ته لازم شرایط برابر کړي. د افغانستان د حکومت مسؤلیت دی چې د خپل ولس لپاره د کار او ژوند شرایط برابر کړي تر څو هغوی مجبور نشي چې خپل هیواد پریږدي .
په پای کې، پاکستان او ایران باید د کډوالو د بشري حقونو درناوی وکړي او په زور او جبر د هغوی ایستل ودروي. د نړیوالې ټولنې او افغان سرپرست حکومت همکارۍ او ملاتړ هم کولی شي په دې برخه کې مثبت بدلون راولي.