د ۲۰۲۳م کال په اکټوبر مياشت کې اروپايي کمېسيون له چين څخه د برېښنايي موټرو په وارداتو کې سبسايډي ضد څېړنې پيل کړې. يادو څېړنو او ورپسې ګمرکي تعرفو په لويه کچه د نړيوالو پام ور واړاوه.
د ۲۰۲۴م کال د جولای په څلورمه، د لومړنيو موندنو پر بنسټ اروپايي کمېسيون د چين د برېښنايي موټرو پر وارداتو ګمرکي تعرفې په لنډمهالي ډول له ۱۷.۴ سلنې تر ۳۷.۶ سلنې پورې لوړې کړې او د همدې مياشتې له پنځمې نېټې وروسته یې عملاً پلي کول پيل کړل. د اګسټ په شلمه نېټه کمېسيون ښکېلو اړخونو ته د خپلې پرېکړې مسوده وړاندې کړه چې پر بنسټ یې له چين څخه په وارديدونکو برېښنايي موټرو تعرفه له ۱۷ تر ۳۵.۳ سلنې پورې ټاکل شوې ده. د اکټوبر په څلورمه د اروپايي اتحادیې غړو هېوادونو د دفاعي تعرفو لايحه تصويب کړه چې پر بنسټ یې اروپايي کمېسيون ته واک ورکړل شوی چې د چين پر برېښنايي موټرو پر لس سلنې ګمرکي تعرفې د پاسه د پنځو کلونو لپاره د سبسايډي ضد درنې تعرفې ولګوي.
اروپايي کمېسيون ادعا کوي چې دا ګام یې د عادلانه رقابت د ساتلو په موخه پورته کړی دی، خو حقيقت دا دی چې د چين پر برېښنايي موټرو د لوړو تعرفو لګول يو سياسي حرکت او ملاتړپاله اقدام دی. دا اقدامات به نه يوازې د اروپايي موټر جوړوونکو د سيالۍ وړتيا لوړه نه کړي، بلکې د اروپايي اتحاديې – چين اقتصادي اړيکو ته به هم دروند زيان واړوي چې دا چاره بيا په خپل وار سره د اروپايي اتحاديې پر زيان ده.
عادلانه رقابت که سياسي چل ول؟
که د اروپايي کمېسيون له لوري د سبسايډي ضد دفاعي تعرفو د لګولو بهير ته وګورو نو سياسي انګېزې پکې له ورايه ښکاري او داسې نه ښکاري چې دا ګام دې د اروپا پر کورني بازار د اغېزو د منطقي ارزونې په پایله کې پورته شوی وي.
ياده دې وي چې د اروپايي کمېسيون څېړنې هم د ځايي کاروباريانو د شکايت په پايله کې نه دي پيل شوې، بلکې يادې څېړنې د فرانسې او اروپايي اتحادیې د ځينو نورو غړو حکومتونو د فشار په پايله کې پيل شوې. وروستۍ څېړنې د چين په اړه د اروپايي اتحادیې د سوداګريزو اصلاحاتو په تړاو د هغو پخوانيو څېړنو پر خلاف دي، کومې چې د اروپايي کاروباريانو د شکايتونو له کبله شوې وې.
پر دې سربېره، اروپايي کمېسيون د څېړنو پر مهال د تحقيق له اصولو سرغړونه کړې او د عدالت غوښتنې اصول يې تر پښو لاندې کړې دي. د بېلګې په ډول، له چيني موټر جوړوونکو يې له اندازې ډير معلومات غوښتي، ان تر دې چې د برېښنايي موټرو د ځانګړو بېټريو د فورمولې په څېر د فکري مالکيت د ترلاسه کولو هڅه یې کړې او دغه راز یې چيني شرکتونو ته د ځواب ويلو لپاره کافي وخت نه دی ورکړی.
اروپايي اتحاديه وايي چې له عادلانه سيالۍ ملاتړ کوي خو د چين د برېښنايي موټرو په تړاو د سبسايډي ضد څېړنو په پایله کې یې ثابته کړه چې ټول اقدامات یې سياسي انګېزه لري او د عدالت په نوم پکې څه نشته.
د ځايي رقابت ځپل که تقويه کول؟
ځينې نړيوال مبصرين پر دې باور دي چې اروپايي اتحادیه د چين پر برېښنايي موټرو د تعرفو لګولو او سبسايډي ضد څېړنو له لارې خپلو کورنيو توليدي شرکتونو ته وخت بچت کوي څو پر تېلو د چليدونکو موټرو د توليد پر ځای د برېښنايي موټرو د تولید وړتياوې لوړې کړي او په نړيوال بازار کې د سيالۍ جوګه شي. پر دې سربېره هم، له مختلفو ابعادو دا ويلی شو چې ملاتړپالي سياستونه د اروپايي اتحادیې د موټر جوړونې شرکتونه په نړيوال مارکېټ کې د سياليو جوګه نه شي کولی.
په پاريس کې د ساینس پو پوهنتون اقتصادپوه او په چين کې د فرانسې د سفارت پخواني اقتصادي او مالي سلاکار هوبرټ ټېسټارډ د روانې مياشتې په لومړيو کې وويل چې چين له يوې لسيزې په کمه موده کې د ټکنالوژۍ په برخه کې لوی پرمختګ وکړ. دا غير عادلانه رقابت نه دی بلکې د چين وړتيا ده چې کولی شي نويو نوښتونو ته په چټکۍ سره د عمل جامه ور واغوندي.
د چين پر برېښنايي موټرو د لوړو تعرفو لګول به نه يوازې د رقابت د کم فشار له وجې د اروپايي اتحادیې د موټر جوړولو شرکتونو ابتکاري وړتيا راکمه کړي، بلکې د موټرو برېښنايي کولو ته د اروپا مزل به هم ورو کړي. اروپايي موټر جوړوونکو ته په چين کې پانګونه او له چیني موټر جوړوونکو سره همکاري مهمه ده څو خپل نوښتونه ډير او د رقابت وړتيا لوړه کړي.
د چين پر برېښنايي موټرو لوړې تعرفې به له شک پرته اروپايي مارکېټ ته د چين لاسرسی محدود کړي خو ورسره سم به پر نوښتونو د اروپايي موټر جوړوونکو د پانګونې وړتيا هم کمه شي.
همکاري که سلطه پالنه؟
اروپايي اتحاديې په ۲۰۵۰م کال کې د اقليمي بې پلويتوب موخې ته د رسېدو لپاره تر ۲۰۳۵م کال پورې په تېلو د چلېدونکو موټرو د پلور درول وړانديز کړي دي. د اروپايي اتحاديې په غړو هېوادونو کې پر نوې انرژۍ د چليدونکو موټرو د توليدي وړتيا شديد کمښت يادې موخې ته رسېدل ستونزمنوي.
اروپايي کمېسيون او د اروپايي اتحاديې ځينې غړي هېوادونه بايد د تعرفو د لوړولو او ملاتړپالو سياستونو د پلي کولو پر ځای د خپلو وړتياوو پر لوړولو تمرکز وکړي. ملاتړپالنه نه يوازې د زرغونې انرژۍ پر لور د دوی اوښتون ټکنی کوي، بلکې په نړيواله کچه هم د زرغونې انرژۍ پر لور اوښتون ته د اکمالاتي ځنځير ثبات زيانمنوي.
د چين – اروپايي اتحادیې نږدې او ژورو اړيکو ته په پام سره اروپايي اتحادیې ته له چين څخه بېلېدل شوني نه دي. اقتصادي همکارۍ لا هم د دواړو لورو د اړيکو بنسټ جوړوي، له همدې کبله د شديد رقابت له شتون سره سره د دواړو لورو تر منځ د اړيکو او همکاريو د نويو فرصتونو موندل اړين دي.