لیکنه: په افغانستان کې د چین لوی سفیر؛ جاو شینګ
د ۲۰۲۴ کال د جون په ۷مه، د ملګرو ملتونو عمومي اسامبلې په خپله ۷۸مه ناسته کې د چین لخوا وړاندیز شوې پرېکړه تصویب کړه چې له مخې یې هر کال د جون ۱۰مه د تمدنونو ترمنځ د خبرو اترو نړیوالې ورځې په توګه ونومول شوه. د دې ورځې موخه د تمدنونو د تنوع د ارزښت په اړه د نړیوالو پوهاوي لوړول او د خبرو اترو، متقابل درناوي، زغم او نړیوال پیوستون هڅول دي. په دې وروستیو کې، د تمدنونو ترمنځ د خبرو اترو د لومړۍ نړیوالې ورځې په مناسبت، د چین د کمونیست ګوند د مرکزي کمیټې د سیاسي دفتر غړي او د بهرنیو چارو وزیر وانګ یی، یوه ویډیويي وینا وکړه، چې له ټولو هیوادونو یې وغوښتل چې د تمدنونو په خبرو اترو کې برخه واخلي او په ګډه یوه غوره نړۍ جوړه کړي.
نننۍ نړۍ له داسې ژور بدلون سره مخ ده چې په تېرو سلو کلونو کې یې ساری نه دی لیدل شوی. د جیوپولیتیکي کړکېچونو د زیاتوالي او د سیمهییزو شخړو د پراخېدو په شرایطو کې، بشریت یو ځل بیا د تاریخ پر یوه مهم پړاو ولاړ دی. تمدنونه باید د یو بل سره خبرې اترې وکړي، څو د همغږۍ، ګډ ژوند او ګډ پرمختګ لارې ومومي
په ۲۰۲۳ کال کې، د چین ولسمشر شي جین پینګ د نړیوال تمدني نوښت وړاندیز وکړ، چې د تمدنونو ترمنځ د تبادلې او متقابل زده کړې ملاتړ کوي او د بشريت تمدني پرمختګ ته وده ورکوي. دا نوښت د نړیوال عصري کېدو بهیر ته مثبت ځواک ور اضافه کوي، د ګډ برخلیک د ټولنې د جوړولو لپاره هڅه کوي او د نړیوالو ننګونو د حل لپاره د چین حللار وړاندې کوي.
نړیوال تمدني نوښت د نړۍ د تمدنونو د پرمختګ او پرمختيا د وخت له تمایلاتو سره سمون لري. د چين عصري کېدل د دې هېواد له لرغونې فرهنګي میراث سره ژورې رېښې لري – دا عصريتوب هم د چين د تمدن تسلسل دی او هم د نړۍ د نورو تمدنونو له غوره لاسته راوړنو څخه ګټه اخلي. چين د دې ملاتړ کوي چې هر هېواد دې د خپلې ملي ځانګړتيا له مخې د عصري کېدو خپله لاره وټاکي. دولس کاله وړاندې، چين د “يوه کمربند، يوه لاره” نوښت وړاندې کړ چې له لارې يې اقتصادي او سياسي شراکتونه رامنځته شول. له دې لارې تمدنونه د سوداګرۍ او کلتوري تعامل له لارې تبادله وکړه او د ګډ پرمختګ او هوساینې زمینه یې برابره کړه.
دا نوښت د بشري ټولنې ګډې هیلي منعکس کوي چې د نړۍ د تمدنونو تنوع وساتل شي. نړۍ د تمدنونو له تنوعه ډکه ده، او هېڅ یو تمدن په فطري توګه له بل غوره نه دی. ولسمشر شي تل د تمدني تنوع پر ارزښت ټینګار کړی. دا نوښت د تمدنونو د تنوع درناوي ته ژمن دی، د چين پراخه لید او د ګډ پرمختګ لپاره له نورو هېوادونو سره د همکارۍ چمتووالى ښيي. دا یو داسې نوښت دی چې غواړي هېوادونه خپل ځانګړی میراث وساتي، د نورو کلتورونو قدر وکړي او د ګډې هوساینې لپاره هڅه وکړي.
د نړیوال تمدني نوښت هدف دا دی چې د مختلفو هېوادونو د خلکو د تمدني تبادلو، کلتوري غوړېدنې او ودې ارمانونه پوره کړي. د اقتصادي نړيوالتوب د ژورتيا له امله، بېلابېل تمدنونه هڅه کوي چې له يو بل سره زده کړه وکړي، او پخپلو دودونو کې نوي ژوند پيدا کړي. دا نوښت دا هڅوي چې کلتوري تبادلې دې د بېگانګۍ پر ځای، متقابل زده کړه دې د ټکر پر ځای، او ګډ ژوند دې د برتري احساس پر ځای راشي. دا د چین وروستۍ مهمه هڅه ده چې د نړیوال تمدني تبادلې او همکارۍ ته وده ورکړي.
افغانستان له اوږدې تاریخي شالید او روښانه تمدني میراث څخه برخمن دی. زه خوشحاله یم چې د رسنیو وروستي راپورونه ښيي چې د افغانستان ملي موزیم تېر کال له ۶۷۰۰ څخه زیات ارزښتناک تاریخي آثار تر لاسه کړي – دا د هېواد د فرهنګي شتمنیو لپاره مهم پرمختګ دی. چین او افغانستان چې سلګونه کاله له یو بل سره دوستي لري، د تمدني تبادلې اوږد تاریخ لري. دا اړیکې د لرغوني ابریشملارې له برکته لا پیاوړې شوې دي. د دواړو هېوادونو لرغوني تمدنونه د یو بل له تاثیر څخه لا رنګین شوي او د متقابل زدهکړې له لارې غني شوي دي.
سږ کال د چین او افغانستان د دیپلوماتیکو اړیکو د رامنځته کېدو اویايم کال دی. چین چمتو دی چې له افغانستان سره د خلکو ترمنځ تبادلې پراخې کړي، فرهنګي اړیکې پیاوړې کړي او زموږ د ګډ پرمختګ لپاره د تمدن له ځواک څخه ګټه واخلي – څو یو لا نږدې د ګډ برخلیک ټولنه جوړه کړو.
د تمدنونو ترمنځ د خبرو اترو د دې لومړۍ نړیوالې ورځې په مناسبت، راځئ دا ورځ د نوې پیل نقطه وګرځوو، د نړیوال تمدني نوښت عملي پلي کول پیل کړو، د تمدنونو ترمنځ خبرې اترې او همکاري ژورې کړو، او د سولې، پرمختګ، عدالت، مساوات، دموکراسۍ او ازادۍ په ګډون د بشريت د ګډو ارزښتونو ځواک یو ځای کړو. راځئ په ګډه د یو روښانه راتلونکي پر لور حرکت وکړو – یو داسې راتلونکی چې پکې هېوادونه خپل ځانګړی میراث وساتي، د نورو کلتورونو درناوی وکړي، او د ګډې هوساینې لپاره کار وکړي.