د نړيوال تمدن ډيالوګ د وزيرانو غونډه د جولای له ۱۰مې تر ۱۱مې نېټې د چين په پلازمېنې بېجينګ کې ترسره شوه، چې پکې د مختلفو ژبو، نژادونو او کلتورونو استازو او مېلمنو ګډون کړی و.
د غونډې ګډونوالو د تمدنونو او کلتورونو په اړه ژورې نظرتبادلې کړي او د مختلفو کلتورونو پر متقابلو زده کړو اجماع ته رسیدلي دي.
د نړيوال حالت د بې ساري بدلون په حال کې د مختلفو کلتورونو ترمنځ ډيالوګ او د نړيوال تمدن وړانديز پلي کول د نړيوالې ټولنې ګډه نظريه ګرځېدلې، چې دا انساني تمدن پرمخبېولی او د نړۍ سوله او پرمختګ تضمينولی شي.
مختلف کلتورونه د نړۍ اصلي بڼه ده. تاريخي واقعيتونه ښيي چې د کلتور غوړېدل او د انسانانو پرمختګ د بېلا بېلو تمدنونو ترمنځ له تګ راتګ او متقابلې زده کړې پرته نشي ترسره کېدای.
اوسمهال نړيوال حالات مخ په پيچلي کېدو دي او نړۍ په نوې څلور لارې کې ولاړه ده.
انسانان بايد د توپيرونو په ليرې کولو سره د مختلفو کلتورونو تګ راتګ زيات کړي او د مدني شخړو پر ځای بايد خپلمنځي متقابلې زده کړې پياوړې کړي.
د کلتورونو تګ راتګ او متقابلې زده کړې د سولې تار دی، چې دا باید پياوړی وساتل شي.
په نړۍ کې د مختلفو نژادونو خلک، چې په بېلا بېلو ژبو خبرې کوي، ژوند کوي او مختلف کلتورونه پکې غوړېږي. که څه هم انسانان يو له بل سره توپيرونه لري، خو کچه يې يو شان ده او مساوي حقونه او ځایونه لري.
تاريخي واقعيتونو بيا بيا ثابته کړې، چې په زور او ځواک د کلتورونو ترمنځ د توپيرونو او اختلافاتو حل د ناپوهۍ، شخړې او د نړيوالې سولې د خرابېدو لامل ګرځي. که انسانان ټولشموله رويه غوره کړي، نو کلتوري يا مدني شخړې به رامنځته نه شي او د مختلفو کلتورونو همغږي به وساتل شي.
په نړۍ کې کله کله سیمه ييزې شخړې او تاوتريخوالي رامنځته کېږي او د سړې جګړې مفکوره او تسلط غوښتونکي پاليسۍ پکې په زياتېدو دي او هم د سولې کسر پکې مخ په سختېدو دی. نړيواله ټولنه بايد د کلتورونو د بېلوالي، شخړو او برترۍ له اړوندو نظريو سره ټينګ مخالفت وکړي، پر مساواتو او درناوي بايد ټينګار ولري او د کلتورونو ترمنځ ډيالوګ بايد زيات کړي، څو د انسانانو ترمنځ اړوند توپيرونه او تعصبونه ليرې او ترمنځ يې متقابل باور ټينګ او امنيت يې خوندي شي.
د کلتورونو تګ راتګ او متقابلې زده کړې د پرمختګ محرکه قوه بلل کېږي.
په اوسنۍ نړۍ کې ګڼ فرصتونه او هم ننګونې شته. انسانان له يوې خوا د اقتصاد، علم او تخنيک او کلتور په برخو کې ښې او وتلې لاسته راوړنې لري، خو له بلې خوا يې پر وړاندې د کمزوري نړيوال اقتصاد او اقليمي بدلون په شمول ګڼې نړيوالې ننګونې هم موجودې دي.
د نړيوالو ننګونو پر وړاندې ګډه مقابله او د ښکلې ايندې پر لور ګامونه پورته کول نه يوازې اقتصادي، علمي او تخنيکي پرمختګ، بلکې کلتوري او مدني همغږۍ ته هم اړتيا لري.
د مختلفو کلتورونو ترمنځ مساوي تګ راتګ او متقابلې زده کړې د انسانانو د ستونزو د ليرې کولو او د ګډ پرمختګ د ترسره کولو لپاره پياوړې لارښوونه برابرولی شي.
د کلتورونو تګ راتګ او متقابلې زده کړې د دوستۍ پل دی. د ورېښمو لرغونې لارې د نړۍ مختلف کلتورونه سره پيوست کړي دي. تاريخي واقعيتونو ثابته کړې، چې ورخلاصون متقابل پوهاوی زياتولی او تګ راتګ متقابل باور پياوړی کولی شي.
د نړۍ په څه باندې ۲۰۰ هېوادونو او سيمو کې کابو ۲۵۰۰ قومونه اوسېږي، چې په بېلا بېلو ژبو خبرې کوي او مختلف کلتورونه لري. انسانانو د توليد او ژوند په ترڅ کې رنګا رنګ کلتورونه او تمدنونه رامنځته کړي، چې هر يو يې بېلا بېلې ځانګړتياوي لري او ځمکنۍ کره یې رنګينه کړې او د پرمختګ په خوځښت يې راوستلې ده.
بشري ټولنه ګډ برخليک لري. د انساني او کلتوري تبادلو او همکاريو پياوړتيا او د کلتور، هنر، سپورټ او ښوونې په شمول ډېرو برخو کې دوامدار تګ راتګ د مختلفو هېوادونو د خلکو ترمنځ متقابل پوهاوی او دوستي زياتولی او د خلکو ترمنځ اړيکې ټينګولی شي او هم يې دوستي ژورولی شي.
چين تل د مختلفو کلتورونو ترمنځ تګ راتګ او متقابلو زده کړو ته زمينه برابره کړې او هميشه يې پر نړۍ غږ کړی، چې د مساواتو، متقابلو زده کړو، ډيالوګ او ټولشموليت له لارې د انسانانو پر وړاندې د مدني پرمختګ ستونزې ليرې او د انساني تمدنونو د ګډ پرمختګ او سمسورتيا لپاره لا زيات انتخابونه برابر کړي.
چين د مختلفو کلتورونو د تګ راتګ او متقابلو زده کړو عملي کوونکی دی او د اسيايي تمدنونو ډيالوګ او د چين د کمونېست ګوند او نړيوالو سياسي ګوندونو ډيالوګ په شمول يو لړ لویې چارې يې ترسره کړي، د مختلفو کلتورونو ترمنځ د تګ راتګ او نظر تبادلو لپاره يې د ډيالوګ ډګر برابر کړی او د لا زياتو هېوادونو خلکو ته يې بې له ويزې خپله دروازه خلاصه کړې ده.