د نړۍ سترو اقتصادونو د جولای له درېيمې لسيزې څخه د اګست تر منځنې لسيزې پورې د روان کال په لومړۍ نيمايي کې خپلې اقتصادي شميرنې خپرې کړې چې له مخې يې د نړيوال اقتصاد پرمختګ له ستونزو او ننګونو سره مخ شوی دی.
له یوې خوا د امريکا د تعرفو جګړې نړيوال اقتصادي او تجارتي نظام ته زيان رسولی، د نړيوال اقتصاد د پرمختګ انجن يې کمزور کړی او د نړيوال اقتصاد په وړاندې تر ټولو زیاته د خطرونو سرچينه ګرځيدلې ده، له بلې خوا نړۍ د همکارۍ د پياوړتيا له لارې له ننګونو سره ګډې مبارزې کړې، چې د چين په شمول ګن شمېر اقتصادونو خپل اقتصادي جوړښتونه غوره کړي، د سوداګرۍ د څو اړخيز کېدو او د سيمه ايزې همکارۍ پراخولو لپاره يې هڅې کړې تر څو نړيوال اقتصاد لا نور انعطاف منونکی او پياوړی شي.
د پرمختللو اقتصادونو اقتصادي پرمختګ د کمېدو په حال کې دی
امريکا د ۲۰۲۵م کال په لومړۍ نيمايي کې په پر له پسي ډول د تعرفو يوه اړخيزې تګلارې صادرې کړې، چې د نړيوال اقتصاد د پرمختګ انجن يې زيانمن کړی. په عمومي حالت کې د مختلفو هېوادونو او سيمو د پرمختګ توپيرونه څرګند دي، د پرمختللو اقتصادونو د پرمختګ تمايل د نويو سمسور شويو بازارونو او پرمختيايي اقتصادونو په پرتله ضعيف دي.
په پرمختللو اقتصادونو کې د امريکا د تعرفو تګلارې دغه هېواد ته هم اقتصادي خطرونه پېښ کړي دي. د امريکا « نيويارک ټايمز» خبر ورکړی، د دغه هېواد اقتصاد له ډېرو فشارونو سره مخ دی، چې د کاري فرصتونو سرچينې کمې شوې، د تعرفو تګلارې له امله د انفلاسيون نښې ښکاره شوې، د اقتصادي پرمختګ لپاره د مصرفولو اندازه کمزورې شوې ده.
د روان کال په دويمه ربعه کې د يورو کارولو په سيمه کې د جي ډي پي صفراعشاريه یو سلنه زياته شوې، چې د ۲۰۲۴م کال له پيل راهيسې تر ټولو ټيټه کچه ده. د جرمني او ايټاليا په شمول د اروپا عمده اقتصادونو صادرات په دويمه ربعه کې کم شوي، چې د يورو کارولو سيمه کې د اقتصاد د پرمختګ عمومي سرعت يې ټيټ کړی دی. د اروپايي ټولنې او امريکا د نوي ترلاسه شوي تجارتي تړون له مخې، له اروپايي ټولنې څخه به امريکا ته له صادراتو څخه لوړې تعرفې اخیستل کېږي، دغه راز دغه ټولنه بايد په امريکا کې سرمايه ګذاري زياته کړي او زياتې انرژۍ واخلي، نو د دې ټولنې په دننه کې به د توليدولو چارو د سيالۍ توان کمزوری شي او کاري فرصتونه به کم شي.
د پيسو نړيوال صندوق د جولای په پای کې «د نړيوال اقتصاد د راتلونکي راپور» نوي محتويات خپاره کړي او په کې يې ويلی، د امريکا د سوداګرۍ تګلارې د نړۍ ستر اقتصادونه له نامعلوم برخلیک او د نړيوال اقتصادي ثبات به تهديد سره مخ کړي.
خو د سراسر جنوبي نړۍ هېوادونو په اقتصادي توسعه کې انعطاف پذیري ښودلې او د نړيوال اقتصاد په رهبرۍ کې پر یوه مهم ځواک بدل شوي دي.
نړيوال اقتصاد د امريکا د تعرفو تګلارې د منفي اغيزې له امله له ګن شمېر ننګونو سره مخ دی
نړيوال اقتصاد بې ثباته دی او د زياتو څيړونکو په اند، د امريکا لخوا د پر له پسي د تعرفو د زياتولو تګلارې نه يوازې خپله دغه هېواد ته ستونزې جوړوي، بلکې د نړيوال اقتصاد د راتلونکې پر وړاندې تر ټولو لوی خاطر ګڼل کېږي.
د بريتانيې مرکزي بانک د انګلانډ څانګې په جولای کې يو راپور خپور کړ او له مخې يې، د امريکا لخوا د تعرفو زياتېدو تګلارې د نړيوالو تجارتي شخړو د سختېدو سبب شوې او له امله يې نړيوال اقتصاد له ډېرو ناثابتو عواملو سره مخ دی.
د ملګرو ملتونو د سوداګرۍ او پرمختګ کنفرانس خبرداری ورکړی چې د تعرفو ناڅرګندتيا د تجارت او پانګونې په شمول د سوداګریزو چارو د تګلارو په جوړولو کې خنډونه جوړوي او د نړيوال اقتصاد الاکاتي ځنځير خرابوي. هغه وروسته پاتي هېوادونه يې له ناڅرګندو پایلو سره مخ کړي چې له امريکا سره سوداګريزې معاملې لري .
مشارکتي پرمختیا؛ د سراسر جنوبي نړۍ هېوادونو پر کلیدي ځواک بدلېږي
بېلا بېل هېوادونه د امريکا د تعرفو تګلارې تر منفي اغيزې لاندې همکارۍ پياوړې کوي، د توليدولو چارو د سيالۍ توان لوړوي، د سوداګرۍ څو اړخيز کېدل هڅوي، سيمه ايزې همکارۍ زياتوي، تر څو له فشارونو ځان خلاص کړي. په همدې وخت کې د سراسري جنوب هېوادونه چټک پرمختګ کوي، د څواړخيز سوداګريز ميکانيزم د ساتلو او پياوړي کولو، د اقتصاد د نړيوال کېدو او لا زياتو خواوو ته د ګټو رسولو په برخو کې لا مهم رول لوبوي.
د پرمختللو اقتصادونو د سوداګرۍ د کمزوري کېدو په حال کې د سراسري جنوب هېوادونو بازارونو پرمختګونه کړي دي، چې نفوس يې د نړۍ اوويا سلنه برخه نيسي.له ۲۰۰۰م کال راهيسې، د پرمختيايي هېوادونو د مالونو تجارت د زياتوالي اندازه ۴اعشاريه ۶ چندو ته رسېدلی، چې د پرمختللو اقتصادونو د تجارت د سرعت په پرتله ډېر ټيز دی. اوس د سراسري جنوبي نړۍ د اقتصاد عمومي اندازه د ټولې نړۍ په اقتصاد کې څه باندې ۴۰سلنه برخه نيسي او د نړيوال اقتصاد د پرمختګ لپاره يې ۸۰سلنه خدمات تر سره کړي، چې د نړۍ د پرمختګ او د نړيوالې ادارې د بشپړتيا مهم ځواک ګڼل کېږي.
د سراسري جنوبۍ نړۍ د يو غړي په توګه په چين کې د روان کال په لومړۍ نيمايي کې د اقتصادي پرمختګ اندازه ۵اعشاريه ۳سلنې ته رسېدلې چې د پرمختګ انعطاف منونکی قوت او بالقوه توان يې ښودلی. چين د نوښت او باکيفيته پرمختګ له لارې د نړيوال اقتصاد د ثبات سرچينه ده او له نړۍ سره د خپل پرمختګ فرصت شريکوي.