د ايپېک يا د اسيا او ارام سمندر سيمې د اقتصادي همکارۍ سازمان ۳۲مه غېر رسمي غونډه د نومبر په لومړۍ نېټې د کوريا جمهوريت په ګيونګجو ښار کې د ګيونګجو اعلاميې په خپرېدو سره پای ته ورسېده.
په دغه اعلاميه کې په لومړي ځل ”د سوداګرۍ نړيوال سازمان په مرکزيت د څواړخيز سوداګريز سيسټم“ بشپړ بيان ته ځای نه دی ورکړل شوی.
دغه اقدام د ايپېک پر اجنډا د امريکا د پروټېکشنيزم مستقيمه اغېزه بلل کېږي او د نړۍ د عامه افکارو او رسنيو پاملرنه یې راجلب کړې ده.
د امريکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د نوموړې غونډې د پيل په درشل کې له کوريا جمهوريت څخه بېرته خپل هېواد ته ستون شو او په دغه غونډه کې يې نه حضور د دې غونډې پر هغه رول چې بېلابېل لوري راټولولی شي، د نړيوالې ټولنې شکونه راپورته کړي دي.
د امريکا د غياب برعکس د چين په شمول د اکثرو اقتصادونو مشرانو په دغې غونډې کې فعال ګډون درلود او د غونډې په څنډه کې د دوه اړخيزو ملاقاتونو شمېر يې له اټکل څخه ډېر و. دا د دې ښکارندويي کوي، چې څواړخيزم ته د اسيا او ارام سمندر سيمې اړتياوې نه دي کمې شوي.
د يادولو ده، چين په دغې غونډې کې څرګند او ټينګ دريځ څرګند کړی او د څواړخيزو همکاريو ملاتړ يې کړی دی.
د چين دولت رئيس شي جين پينګ يادې غونډې ته په وينا کې ويلي، چې د اسيا او ارام سمندر سيمې په پرمختګ کې نا ثابت او نا څرګند عوامل مخ پر زياتېدو دي او نړيواله ټولنه بايد د چېلېنجونو او ننګونو ډک وضعيت پر وړاندې يو موټې پاتې شي او د ستونزو د لرې کولو لپاره دې ګډې هڅې وکړي.
نوموړي د ګډو ګټو او ټولشموليت پر بنسټ د اسيا او ارام سمندر سيمې د پرانيستي اقتصاد د ابادۍ نوښت وړاندې کړی او ورسره يې د څواړخيز سوداګريز سيسټم او صنعتي او اکمالاتي ځنځير د خونديتوب په اړه مشخص وړانديزونه کړي دي. د ده دغه نوښت او وړانديزونو د نړيوالو پاملرنه راجلب کړې ده.
نړيوالو رسنيو ويلي، امريکا په يادې غونډې کې د دوه اړخيزو همکاريو په لور تمايل ښودلی، خو چين برعکس د څواړخيزې ازادې سوداګرۍ او ټولشموليت غوښتونکي رول پکې لوبولی دی.
چين همیشه مسئولانه بڼه ښودلې ده.
چين په تېر سپتمبر کې اعلان کړی، چې د سوداګرۍ نړيوال سازمان په روانو او راتلونکو خبرو اترو کې د نويو امتيازونو د ترلاسه کولو هڅه نه کوي. د سوداګرۍ نړيوال سازمان عمومي مديرې ايويلا د چين دغه اقدام ستايلی او ويلي يې دي، چې چين د مشرۍ رول ته مخه کړې او د څواړخيزې سوداګرۍ سيسټم ته يې د سمسورتيا ځواک ورکړی دی.
چين د اسيا او ارام سمندر سيمې او حتی د ګردې نړۍ په سوداګریز مديريت کې د لا فعال رول د لوبولو په هڅه کې دی.
ځينو جاپاني رسنيو پر چين بې ځايه تورونه لګولي او نيوکې يې پرې کړي، چې ګواکې دغه هېواد د امريکا په غياب کې د لارښوونکي ځای نيول او په خپله خوښه د مقرراتو بدلون غواړي.
د نړۍ عامه افکار د دغو جاپاني خبري رسنيو خبرې بې ځايه بللي او ډېرو يې ويلي، چې جاپاني رسنيو پر اصلي حقيقتونو سترګې پټې کړې دي.
چين د څواړخيز سوداګريز سيسټم د ملاتړ تلپاتې دريځ لري او په سوداګرۍ نړيوال سازمان کې له شاملېدو راهيسې يې د دغه سيسټم د ساتونکي رول لوبولی دی.
ځينو جاپاني رسنيو د ازادې سوداګرۍ د نړيوال سيسټم د ساتلو لپاره د چين معقول اقدامات د لارښوونکي حق د نيولو کړنې بللې دي. په حقیقت کې دغه خبري رسنۍ د ايپېک د همکاريو د روحيې خلاف راپورونه جوړوي.
د ورخلاصون په برخه کې د چين لاسته راوړنې له چا پټې نه دي. دغه هېواد په تېرو پنځو کلونو کې د ګمرکي تعرفو عمومي کچه له ۹ اعشاريه ۸ سلنې څخه ۷ اعشاريه ۴ سلنې ته راټيټه کړې، چې دغه کچه د پرمختللو هېوادونو له کچو سره برابره ده. چين د سوداګرۍ نړيوال سازمان په خبرو اترو کې له نويو امتيازونو د محرومېدو اعلان کړی او په ورته وخت کې د امتيازونو د ترلاسه کولو په برخه کې له نورو پرمختيايي هېوادونو سره مرستې کوي.
دا د دې څرګندويي کوي، چې چين د رښتينو اقداماتو له لارې د څواړخيز سوداګريز سيسټم د ساتلو لپاره هڅې کوي او په نړيوال مديريت کې ډېر مهم رول لوبوي.
د اسيا او ارام سمندر سيمې همکارۍ زيرو – سم لوبه نه ده.
چين په څواړخيزو چوکاټونو کې پر ټولشموله رويې ټينګار لري او د نورو خواوو د محرومېدو او د لارښوونکي حق د انحصار هڅې نه کوي.
چين په دې نظر دی، چې مختلف سوداګريز ترتيبات يو بل هڅولی او ګډ پرمختګ موندلی شي.
د اسيا او ارام سمندر سيمې لپاره تر ټولو اړين کار يو پر بل شک لرل او تقابل کول نه، بلکې د غړو په ګډو هڅو د څواړخيز سوداګريز سیسټم ساتل او له پروټېکشنيزم سره ګډه مقابله ده.
د چين شنجن ښار به راتلونکی کال د ايپېک کوربه وي.
چين ژمنه کړې، چې له دې فرصت څخه به کار واخلي، د اسيا او ارام سمندر سيمې د ازادې سوداګرۍ سيمې اجنډا ته به وده ورکړي، د ډيجيټلي سوداګرۍ او زرغون نوښت په برخو کې به همکارۍ پياوړې کړي او د نړۍ ګڼو خلکو ته به د ورخلاصون د لاسته راوړنو ګټې ورسوي.