د آسيا لس غړو هیوادونو جمع چين، جاپان، سويلي کوريا، اسټراليا او نويزيلنډ د نوامبر په ۱۵مه د جامع سيمه ييز اقتصادي مشارکت تړون “RCEP ” لاسليک کړ.
د دغه تړون موخه په راتلونکو کلونو کې په ډېرو برخو کې د تعرفو کمول ښودل شوي، چې د لاسليک لپاره يې له تېرو اتلسو کلونو را هيسې ۲۸ پړاوه خبرې شوې او غړي يې بالاخره موافقې ته ورسېدل او تړون يې لاسليک کړ.
د سي جي ټي ان د خبر له مخې، د دې تړون پنځلس غړي هېوادونه د نړۍ کابو له دریو یوه برخه نفوس او د نړۍ کابو دېرش سلنه ناخالص داخلي توليدات جوړوي.
د پام وړ ټکی دا دی چې امريکا د لومړي ځل لپاره د نړۍ په کچه مهم تړون کې ګډون نه لري او ياد تړون د دغه هېواد د استازو له شتون پرته لاسليک شو.
امريکا او چين د نړۍ د لومړۍ او دويمې کچې لوی اقتصادي قدرتونه دي او له ډېرې مودې راهيسې په اقتصادي برخه کې ښکر په ښکر روان دي.
امريکا هڅه کوي چې د چين د چټکې اقتصادي ودې مخه ونيسي او په مقابل کې يې چين هم د خپل اقتصادي پرمختګ لپاره نوې لارې پيدا کوي.
چين په ۲۰۱۳ کال کې د (يو کمربند يوه لار) وړانديز مطرح کړ او له مخې يې په ډېرو هېوادونو کې پانګونې هم وکړې.
د بېلګې په توګه، چين د يو کمربند يوه لارې طرحې پر اساس د پاکستان د ګوادر په ګډون، په ځینو سيمو کې زياتې پانګونې وکړې.
هند چې د پاکستان پخوانی سيال دی، د ايران په چابهار بندر کې يې سلګونه ميليونه ډالره پانګونه وکړه او دغه راز امريکا که څه هم له ايران سره يې اړيکې خرابې دي، خو د ګوادر بندر د رول کمېدو په موخه يې د پاکستان پخواني سيال هند لپاره د ايران چابهار بندر له بنديزونو څخه معاف کړ.
په مقابل کې يې چين ايران ته د ۲۵ کلنې همکارۍ د سند وړانديز وکړ چې ايراني چارواکي يې د دواړو لوريو په ګټه ګڼي.
په چين کې د ايران پخواني سفير مهدي صفري د ايران له دويم ټلوېزيوني چينل سره په مرکه کې دغه سند د ايران او چين دواړو په ګټه وباله او د ده په وينا، په دې سند کې د انرژۍ، صنعت او کانونو، سياحت، روغتيا، امنيتي، پوځي او نورې برخې شاملې دي.
دغه راز د امريکا د رسمي سرچينو د معلوماتو له مخې، دغه هیواد سږ کال له اقتصادي ځوړتيا سره مخ شوی.
د امريکا د اقتصادي تحقيقاتو ملي ادارې د جون په لومړۍ لسيزه کې اعلان وکړ، چې د کوويډ- ۱۹ وبا په وجه امريکا په رسمي ډول له اقتصادي ځوړتيا سره مخ شوې او دا د دغه هېواد په تاريخ کې د اقتصادي پراختيا د اوږده پړاو ختم دی.
په مقابل کې يې چين که څه هم د کوويډ- ۱۹ له امله زيانونه ليدلي، خو د امريکا په نسبت يې زيان کم دی او د پام وړ دا ده چې چين په خپل هېواد کې کوويډ- ۱۹ کنټرول کړی او د واکسين په جوړولو کې يې هم پرمختګونه کړي.
اوس امريکا وېره لري چې ښايي د چين اقتصاد چې لا له مخکې د چټکې ودې په حال کې دی، د کوويډ- ۱۹ په مخنيوي سره به يې نړيوال باور نور هم زيات شي او په مقابل کې به امريکا چې له يوې خوا له اقتصادي ځوړتيا سره مخ شوې، له بلې خوا به د ساينس او ټکنالوژۍ په برخه کې په نړۍ کې خپل باور له لاسه ورکړي، نو ځکه يې په دې وروستيو کې په خپل هېواد کې د چيني شرکتونو د فعاليتونو منع کېدو ته مخه کړې.
امريکا نه يوازې په خپل هېواد کې د چيني شرکتونو د فعاليت د بندولو اقدام کوي، بلکې هڅه کوي چې په دې برخه کې نور هېوادونه په ځانګړې توګه اروپايي هېوادونه هم له ځان سره ملګري کړي، خو تر اوسه نه ده توانېدلې.
دغه راز که څه هم په امريکا کې کورني جنجالونه اوږد تاريخ لري، خو سږ کال پکې د نژادي تبعيض پېښې دومره لوړې کچې ته ورسېدې چې د نړيوالو خبرونو مهم سرټکي جوړوي.
پر دې سربېره، د دغه هېواد له ولسمشريزو ټاکنو وروسته له رامنځ ته شويو ننداريو سره هممهاله ډېری تحليلګران لرې نه ګڼي چې په دغه هېواد کې کورنۍ شخړې رامنځ ته شي.
له بلې خوا د روغتيا نړيوال سازمان په ګډون، له ځينو مهمو نړيوالو تړونونو څخه د امريکا وتلو له امله هم دغه هېواد په نړيواله کچه هم ګوښی کړی او اوس يې هغه پخوانی برم نشته چې د نړۍ د مهمو معادلو په ټاکلو کې به يې غوښنه ونډه درلوده.
په مقابل کې يې چې چين د جامع سيمه ييز اقتصادي مشراکت تړون مهم غړی او مبتکر ګڼل کېږي او د اقتصادي همکاريو په لړ کې يې د ملګرو شمېر مخ په زياتېدو او د تلې پله يې د امريکا په مقابل کې د درنېدو په حال کې ښکاري، ښه پر مخ روان دی.
چيني چارواکو دغه تړون د ځان، سيمې او نړۍ لپاره ګټور بللی او په وينا يې، د دغه تړون ګټې به له سيمې څخه پراخې او نړيوالې وي.
د چين لومړي وزير لي که جيانګ د نوامبر په ۱۵مه اعلان وکړ چې د جامع سيمه ييز اقتصادي مشارکت تړون لاسليک کېدل د څو اړخیز او آزادې سوداګرۍ لپاره يوه بريا ګڼل کېږي.
د شين هوا آژانس د خبر له مخې، د چين لومړي وزير د دغه تړون لاسليک کېدو په اړه ترتيب شوې ويډيويي ناسته کې ويلي، چې د جامع سيمه ييز اقتصادي مشارکت تړون لاسليک يوازې د ختيځې آسيا سيمه ييزې همکارۍ لپاره ستره لاسته راوړنه نه، بلکې د څو اړخيزم او آزادې سوداګرۍ لپاره يوه ستره بريا ګڼل کېږي.
لنډه دا چې د امريکا مخ پر ځوړ اقتصادي وضعيت او د چين چټکې اقتصادي ودې ته په پام سره، داسې اټکل کېدای شي چې چين به ډېر ژر له امريکا څخه مخکې شي.
اعظم منور