د شانګهای همکارۍ سازمان د غړیو هېوادونو د مشرانو شورا شلمه سرمشریزه غونډه څو ورځې مخکې د ویډیویي کنفرانس له لارې ترسره شوه. د دغه سازمان د غړیو هېوادونو مشرانو یوه ګډه اعلامیه لاسلیک کړه او د کرونا وبا پرضد د مبارزې، په انټرنټ کې ((د دریو قواوو)) د ناوړه معلوماتو د مخنیوي او د نشه یي توکو د مخالفت په ګډون ۶ نورې اعلامیې یې هم خپرې کړې او د همکاریو یو لړ سندونه یې منظور کړل.
د چین د دولت رئیس شي جین پینګ په یاده غونډه کې تر دې عنوان لاندې ((د شانګهای رویې په خپرولو سره خپلمنځي یووالی او همکارۍ پیاوړې کوو او د ګډ برخلیک نوره هم ټینګه ټولنه ابادوو)) یوه وینا وکړه. نوموړي د اروپا-اسیا او نړۍ په چارو کې د دغه سازمان مثبت رول وستایه او ويې ويل، چې دغه سازمان د متقابل درناوي، مساوات، عدالت او د ګډو ګټو همکاریو پر اساس نوي ډول نړیوالې اړیکې جوړې کړې او د کرونا وبا پر ضد نړیوالې مبارزې ته یې خوځنده ځواک ورکړی دی.
په داسې حال کې چې کرونا وبا په ګرده نړۍ کې خپره شوې او په نړیوالو حالاتو کې يې ستر بدلونونه رامنځته کړي. رئیس شي جین پینګ د اوسنیو حالاتو او د دغه سازمان د انکشاف په نظر کې نیولو سره پر ((شانګهای رویې)) ټینګار کړی او په لومړي ځل یې د شانګهای همکارۍ سازمان په چوکاټ کې د ((څلورو ګډو ټولنو)) د ابادولو مهم وړاندیز کړی دی.
لومړی، د کرونا وبا پرضد د مبارزې په برخه کې دې خپلمنځي همکارۍ پیاوړې کړو او د طب او روغتیا ګډه ټولنه دې جوړه کړو. کرونا وبا نړۍ کې لاهم په خپرېدو ده، نو نړیواله ټولنه باید د خلکو ژوند ته لومړیتوب ورکړي او د دې وبا پر وړاندې دې ګډه مبارزه وکړي، ترڅو د خلکو ژوند او روغتیا وساتل شي. رئیس شي جین پینګ خپلو خبرو کې دې ته اشاره وکړه، چې ویروس سرحدات نه پیژني، وحدت او همکاري يې پر وړاندې ترټولو ښه اغیزمنه وسیله ده او د ژوند ژغورنه تر ټولو نه مهم کار دی، نو مونږ دې د سیمې ګډه وقایه او کنټرول پیاوړي کړو، د دغه سازمان د غړیو هېوادونو د ناروغۍ کنټرول د مرکزونو ترمنځ تلیفوني اړيکې دې وساتو، د دغه سازمان د دودیز طب فورم ته دې دوام ورکړو او چین به د دغه سازمان د غړیو هېوادونو د واکسین اړتیاوې په فکر کې ونیسي.
دوهم، امنیت او ثبات دې وساتو او د امنیت ګډه ټولنه دې اباد کړو. رئیس شي جین پینګ په خپله وینا کې دې ته اشاره وکړه، چې امنیت او ثبات د هېواد د پرمختګ مخکښ شرایط او د هېواد کلیدي ګټې دي. بېلا بېل هېوادونه باید د ګډ، جامع، همکاریز او تلپاتې امنیت نظریه غوره کړي، په اغیزمنه توګه دې له رنګارنګ ګواښونو او ننګونو سره مقابله وکړي او د وبا د خپریدو په وخت کې د ((دریو قواوو)) د ناوړو کړو وړو مخه دې ونیسي، ترڅو سیمه ییز امنیتي چاپیریال وساتل شي. هغه دا هم وویل، چې د افغانستان وضعیت د سیمې له امنیت او ثبات سره تړلی دی، نو اړوندې خواوې باید له ((د شانګهای همکارۍ سازمان- افغانستان د ارتباطو ګروپ )) څخه ښه استفاده وکړي، ترڅو په دغه هېواد کې سوله رامنځته او بیارغونه پیل شي.
درېیم، واقعي همکارۍ دې ژورې کړو او د پرمختګ ګډه ټولنه دې جوړه کړو. رئیس شي جین پینګ وویل، چې ګډ او پراخ انکشاف ريښتینی انکشاف دی او پرله پسې انکشاف ښه انکشاف دی. بېلا بېل هېوادونه باید د اختراعي، همغږیزه، شنه چاپېريال، ورخلاصون او ګډ پرمختګ نظریه غوره کړي، واقعي همکارۍ دې پراخې کړي او اقتصادي بیا سمسورتیا او د ژوند ښه والی دې وهڅوي. بېلا بېل هېوادونه باید د یو کمربند او یوې لارې د ګډې ابادۍ وړاندیز د مختلفو هېوادونو له انکشافي ستراتیژیو او د اروپا او اسیا د اقتصادي اتحاد له سیمه ییز همکاریز وړاندیز سره پیوست کړي، متقابل پیوستون او ترانسپورټ دې پیاوړی او د تولید بیا عادي کیدا دې چټکه کړي او د متقابلې پانګونې پیمانه دې پراخه کړي. چین د شانګهای همکارۍ سازمان د بې وزلۍ کمولو کاري ګروپ له جوړولو څخه ملاتړ کوي او غواړي په دې برخه کې له اړوندو خواوو سره خپلې تجربې هم شریکې کړي.
څلورم، د خلکو د زړونو پیوستون دې وهڅوو او د بشر د کلتور ګډه ټولنه دې جوړه کړو. رئیس شي جین پینګ وویل، چې ټول تمدنونه مساوي حیثیت لري، خو خپلې ځانګړتیاوې لري. بېلا بېل هېوادونه باید یو له بل څخه زده کړې وکړي، له خپلو ګاونډیانو سره دې ټینګه دوستي وساتي او د دغه سازمان د راتلونکي اوږدمهاله پرمختګ لپاره د عامو افکارو بنسټ دې پیاوړی کړي. چین د دې ملاتړ کوي چې د شانګهای همکارۍ سازمان د ښوونې، کلتور، سیلانۍ، ورزش، خبري رسنیو او ښځینه چارو په برخو کې همکارۍ او تګ راتګ زیات کړي، په راتلونکي کال کې به د دغه سازمان د فولکلوريکي دوستۍ فورم جوړ کړي، د ځوانانو د تبادلې کمپ به جوړ کړي، په راتلونکو ۳ کلونو کې به د نظر تبادلې په پار د اړوندو هيوادونو ۶ سوو ځوانانو ته چين ته د تګ فرصت برابر کړي او د متقابلې پېژندنې او دوستۍ نوی نسل به وروزي.
رئیس شي جین پینګ په خپله وینا کې د عمومي حالاتو او راتلونکي پرمختګ په نظر کې نیولو سره د شانګهای همکارۍ سازمان د يووالي او همکاریو د ژورتیا او د افغانستان په ګډون د سیمه ییزو هېوادونو د ثابت پرمختګ لپاره د چین پلان وړاندې کړ، د بشر د ګډ برخلیک ټولنې محتویات یې غني کړل او د دغه سازمان د پرمختګ لپاره یې نوې نقشه جوړه کړه، چې د سیمې او نړۍ پر سولې او پرمختګ به مهمه اغیزه وکړي او په یاده غونډه کې د نوموړي دغو خبرو د برخه والو مشرانو ستاینې ترلاسه کړې.
افغان ولسمشر محمد اشرف غني هم د ویډیویي کنفرانس له لارې په یاده غونډه کې ګډون کړی و او د بیلابیلو هېوادونو ترمنځ د همکاریو د ټینګښت په اړه یې د شانګهای رویې سره موافقه وکړه. نوموړي په خپلو خبرو کې د چین ډېره ستاینه وکړه او ويې ویل، چې چين د کرونا وبا په موده کې له افغانستان سره پیوستون او د خوارکي توکو متوازنه لړۍ ساتلې او د دغې وبا پر وړاندې د مبارزې په برخه کې یې له افغانستان سره ډیره مرسته کړې او هيله يې وښوده، چې د شانګهای همکارۍ سازمان سره په ګډه د کرونا وبا د دوهمې څپې مخه ونیسي. ولسمشر غني دا هم وویل، چې افغانستان به د خپل جغرافیایي امتیاز له لارې د خپلو سرچینو استخراج او اقتصادي پرمختګ وهڅوي، افکاري تبادلې او متقابله متمدنه زده کړه به پرمخبوزي او دغه راز نړیواله ټولنه باید په یووالي سره سوله، پرمختګ او همکارۍ وساتي او د ترهګرۍ پرضد بايد ګډه مقابله وکړي.
چین او افغانستان دوستانه ګاونډیان دي او دواړه هېوادونه له سل ګونو کلونو راهیسې، یو له بل سره مرستې کوي او په تاریخ کې یې یو پر بل هیڅ تیری نه دی کړی. چین او افغانستان د شانګهای همکارۍ سازمان په چوکاټ کې خپله دوستي او ښه ګاونډیتوب او دوه اړخیزې اړیکې نورې هم ټینګې کړې دي.
رئیس شي جین پینګ د چین د کمونېست ګوند د ۱۹ مې دورې مرکزي کمیټې په تېره ۵ مه غونډه کې دا وړاندیز تائید کړ، چې چین به د لوړې کچې ورخلاصون وکړي او د ګډې مشورې، ابادۍ او ګټلو اصولو پر بنسټ به د ګډو ګټو همکاریو نوي حالات پرانیزي. تاریخ دا ښودلې، چې نیک ګاونډیتوب به د متقابل خنډ پرځای، د ګډو ګټو همکاري به د صفر جمع لوبې ((Zero Sum Game)) پر ځای او څو اړخیزم به د یواړخیزم پر ځای پاتې شي. چین به د شانګهای همکارۍ سازمان د مهم بنسټګر هېواد په توګه له بیلابیلو غړیو هېوادونو سره یو ځای د دغې سرمشریزې غونډې ګډې موافقې پلې کړي، په مداومه توګه به په شانګهای رویې سره د ګډو ګټو د ورخلاصون ستراتیژي غوره کړي، د دغه سازمان په چوکاټ کې به له افغانستان سره همکارۍ پیاوړې او په بیلابیلو ساحو کې به د همکاریو سویه لوړه کړي او د شانګهای همکارۍ سازمان د ګډ برخلیک ټولنه به نوره هم اباده کړي.
لیکنه: په افغانستان کې د چین لوی سفیر؛ وانګ یو