په اسلام اباد کې د امریکا او ايران مذاکرات د اپرېل په ۱۲مې نېټې بې پايلې پای ته ورسېدل.
په هرمز تنګي کې د بيړيو د تګ راتګ ستونزې لا هم نه دي حل شوي او د منځني ختيځ وضعيت له سختې بې ثباتۍ سره مخ دی. د همدغو ستونزو له امله په نړيوال بازار کې د اومو نفتو بيې لوړې شوي او نوی تاريخي ريکارډ يې جوړ کړی او ورسره د کیمياوي سرې کمښت کرنيزې چارې زيانمنې کړي او د انفلاسيون له امله ګڼ شمېر اقتصادونه د پورونو له فشارونو سره مخ دي.
د امريکا او ايران ترمنځ جګړې پر نړيوال بازار منفي اغېزې کړي او د نړيوالو اندېښنې يې راپورته کړې دي او ښايي د نفتو، غلو دانو او پورونو بحرانونه به په نړۍ کې ډېر خلک وځپي.
د نفتو بيې تاريخي ريکاډ ټينګ کړی
د امریکا او ايران د مذاکراتو په بهیر کې د نفتو په نړیوال بازار کې د اومو تیلو د هر بېرل بيه ۱۴۴ ډالرو ته رسېدلې او له ۲۰۰۸م کال راهيسې يې نوی ريکارډ جوړ کړی دی. کارپوهان وايي، اوس د موجودو اومو نفتو بيه د تیلو د سپارښتنې بيې په پرتله ډېره لوړه ده او د پانګوالو اندېښنې يې راپورته کړې دي. په بازار کې به د نفتو عرضه ډېر ژر کمه شي او دا به پر بېلا بېلو هېوادونو واقعي اغېزې وکړي.
د ابوظبۍ د نفتو دولتي شرکت اجرائيوي مدير سودان جابر په وروستيو کې رسنيو ته ويلي، د اومو نفتو هغه وروستۍ جوپه، چې د امریکا او ايران ترمنځ له جګړې نه مخکې له هرمز تنګي څخه تېره شوې، موخې ته رسېدلې، خو په نړۍ کې به د انرژيو د لېږد رالېږد له څلوېښت ورځني ځنډ وروسته ډېر ژر د انرژۍ کمښت رامنځته شي.
د کيمياوي سرې کمښت کرنيزې چارې زيانمنې کړي او د غلو دانو خونديتوب له ډېرو ننګونو سره مخ دی
د ملګرو ملتونو د خواړو نړيوال سازمان چارواکي او د اقتصادي چارو کارپوه ماکسيمو توريرو په وروستيو کې ويلي، چې ډېری هېوادونه د پسرلنۍ کرکيلې لپاره کيمياوي سرې ته په تمه دي.
د يادې جګړې له امله، په نړۍ کې د کيمیاوي سرې عرضه له کمښت سره مخ ده او په شمالي کرې کې ګڼ شمېر هېوادونه له پسرلني کښت څخه محروم شوي دي.
نوموړي ويلي، د وخت په تېرېدو سره به د کيمياوي سرې کمښت او د بيو لوړوالی به د کرنې تولیدي اندازه ټيټه او کرنيز تولیدي لګښت به زيات کړي او په پايلې کې به د نړۍ د غلو دانو خونديتوب زيانمن شي.
خليج هېوادونه د کيمیاوی سرې عمده صادرونکي دي، خو د جګړې له امله د قطر، عربي متحده اماراتو او سعودي عربستان په شمول د دغو هېوادونو اړوندو فابريکو د کيمياوي سرې توليدي اندازه کمه کړي او حتی تولیدي چارې يې بندې کړې دي.
نړۍ د تیلو زېرمتون لري، خو د کيمياوي سرې په صنعت کې ستراتيژيکې زېرمې نه لري، نو اوسنۍ ستونزې نورې زیاتې سختې دي.
ښاغلي توريرو ويلي، د ځينو کرنيزو توليداتو د کمښت حالت به خامخا رامنځته کېږي او د هند، بنګلاديش، پاکستان او سریلانکا په شمول ځيني هېوادونه، چې د خليج پر کیمياوي سرې تکيه لري، ډېر سخت زيانمن شي.
د انفلاسيون منفي اغېزې ښکاره شوي او يادې ننګونې هم ډېرې شوې دي
د راکفيلر نړيوال شرکت د بورډ کمېټې مشر چيل شرما په وروستيو کې د برېتانيي فايننشل ټايمز ته ويلي، چې نړۍ د بې ساري کسر او پورونو د موجوديت په حال کې او له سخت بحران سره مخ ده او د امریکا او ايران جګړې نړیوال اقتصاد کمزوری کړی دی.
په نړۍ کې د پورونو اوسنۍ پیمانه ډېره لويه ده او بېلا بېل هېوادونه د دې جګړې د منفي اغيزو د لرې کولو په برخه کې له خنډونو سره مخ دي. دغه راز د کمزورو اقتصادونو د پورونو ننګونې هم ډېرې شوي او په دې جملې کې امريکا بیا د ډېرو پورونو له امله هغه پرمختللی اقتصاد ګرځېدلی، چې د نړۍ د انرژيو بحران پرې سیوری غوړولی او سخت زیانمن شوی دی.
تر دې وړاندې، د امریکا د فدرالي زيرمې کمېټې رئيس پاويل ويلي وو، چې کمېته به يې پر اقتصاد او انفلاسيون د ايران د جګړې منفي اغيزې وارزوي، خو پر وړاندې يې د مقابلې لارې چارې محدودې دي.