نړۍ اوسمهال له لویې وبا او سترو بدلونونو سره مخ ده. ټول بشر د سختې ساري ناروغۍ تر سیوري لاندې راغلی او د نړۍ اقتصاد هم له دویم نړیوال جنګ وروسته له سختو کړکېچونو سره مخ او کمزوری شوی دی. یو اړخیزم، پروټېکشنیزم او تسلط شدت موندلی او د حکومتولۍ، باور، پرمختګ او سولې په برخو کې کسرونه مخ په ډېرېدو دي. په نړۍ کې څه ناسم روان دي او موږ څه کولی شو؟ دا یوه داسې پوښتنه ده، چې نړيوال یې هم په اړه فکر کوي.
د چین د دولت ريیس شي جین پینګ د جنورۍ په ۲۵مه د ویډیو کنفرانس له لارې د نړیوال اقتصادي فورم «داووس اجنډا» په ډیالوګ کې برخه واخیسته او «د څواړخیزم مشال دې د انسانیت د پرمختګ لار روښانه کړي» په عنوان یې یوه وینا وکړه. نوموړي د اوسني عصر پر وړاندې د څلورو لویو مسئلو په تړاو هر اړخيزې خبرې وکړې، د نړۍ د پرمختګ د کمزروتیا کلیدي ټکي يې په ګوته کړل، په متناسب ډول یې د څو اړخيز اصل ماهیت تشریح کړ او په نویو حالاتو کې يې د څو اړخيزم د ساتلو او عملي کولو لپاره لار روښانه کړه. نوموړي د څو اړخیزم د ساتلو او له نورو هېوادونو سره د ګډ کار او همکارۍ لپاره د چین هوډ څرګند کړ. نوموړي هغو لویو پوښتنو ته؛ لکه د تاریخ په څلورلار کې څنګه لیدلوری کوو؟ ځوابونه ورکړل او د بشر د پرمختګ لپاره یی د چین پلان او ځواب برابر کړی، چې د برخهوالو لوړې ستاینې یی موندلې دي. د «کلیدي کال په پام کې نیسو او د ټولو خواوو باور بیا جوړوو» تر سرلیک لاندې «څو اړخیزم» په دې غونډه کې ډیر لیدل شوی دی. د څو اړخیزم ساتلو او عملي کولو او د بشر د ګډ برخلیک ټولنې د ابادولو په اړه د ريیس شي جین پینګ غوښتنو د نړیوالې ټولنې پراخې ستاینې ترلاسه کړې دي.
د څو اړخيز سياست ساتل او عملي کول د چين او افغانستان ترمنځ د همکارۍ اتفاق او سمت بدل شوی او ورځ تر بلې د غوړېدو په حال کې دی. چین پر نړیوال عدالت ټينګار کوي او د افغانستان د مسئلې د حل په موخه له نړیوالې ټولنې سره يو ځای نه ستومانه کېدونکې هلې ځلې کوي، څو په دغه هېواد کې سوله او ثبات راشي. چين د افغانستان د سولهيیزې بیارغونې په درشل کې د یوناما د چارو ملاتړ کوي، د افغانستان مسئلې په تړاو د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ او امنیت شورا د یو شمېر پرېکړو تصویب ته يې لار هواره کړه، د افغانستان مسئلې په اړه يې د امنیت شورا په بېلابېلو بحثونو کې فعاله برخه اخیستې او څو بېلابېلو میکانېزمونو کې يې ګډون کړی دی. چين د «افغانانو په ملکیت او مشرۍ» د چارو ملاتړ او درناوی کوي. ولسمشر محمد اشرف غني تېر کال د ملګرو ملتونو د ۷۵یمې عمومي اسمبلۍ په مباحثوي غونډه کې د څو اړخیزم پر اهمیت ټینګار وکړ او غوښتنه یې وکړه، چې ملګري ملتونه باید د افغانستان پر وړاندې د شته مختلفو ستونزو په حل کې مهم رول ولوبوي.
اوسمهال د افغانستان د سولې او پخلاینې پروسه یوه کلیدي پړاو ته رسېدلې ده. چین او افغانستان څنګه کولی شي، چې له څو اړخيزم ښه ګټه پورته کړي او له دې لارې څنګه کولی شي، چې د افغانستان مسئله ژر حل کړي؟ زه فکر کوم، دلته د ريیس شي جین پینګ وینا ځانګړی او مهم اهمیت لري.
لومړی– موږ بايد ورخلاصون او ټولشموليت وساتو
ريیس شي جین پینګ په خپلو خبرو کې څو ځله پر دې تاکيد کړی، چې موږ باید د بشر د ګډ برخلیک مفکوره تعقیب کړو، د سولې، پرمختګ، برابرۍ، عدالت، ډيموکراسۍ او ازادۍ پر ګډ ارزښت بايد ټینګار وکړو او تر وسې پورې بايد د همکاریو نظام، مفکوره، ورخلاصون او تګلارې او شاملتیا پیاوړي کړو. چین د افغانستان د باوري ګاونډي په توګه د زړه له کومې غواړي، چې په افغانستان کې سوله، ثبات او بیارغونه رامنځته شي. چين له اوږدې مودې راهیسې د یو کمربند او یوې لارې په چوکاټ کې له افغانستان سره همکارۍ پیاوړې کړي او په وروستیو کلونو کې د افغانستان درېیم لوی سوداګریز همکار پاتې شوی دی. چین د چین – افغانستان – پاکستان د بهرنیو چارو وزیرانو د درې اړخیز ډیالوګ په ګډون د سیمهيیزو همکاریو د ډګرونو له لارې کار اخلي، ترڅو د افغانستان ځانګړې جغرافیایي امتیاز په ګټوره توګه ولوبوي، خپلمنځي متقابل پیوستون او تګ راتګ پیاوړی کړي او د افغانستان اقتصادي او ټولنیز پرمختګ او د خلکو ژوند ته وده ورکړي. چین به د روغتیا نړیوال سازمان په غوښتنه، د کووېډ-۱۹ ضد لس ميلیونه واکسینونه برابر کړي او په عمده توګه به د افغانستان په شمول د مخ پر ودې هېوادونو عاجلې اړتیاوې پوره کړي. چین په لوړې سویې ورخلاصون پرمخ بيايي او د کورني دوران پر محور، د کورنيو او بهرنيو دواړو دورانونو نوي انکشافي حالات جوړوي. چين غواړي له افغانستان سره یو ځای په لوړ کیفیت «یو کمربند او یوه لار» جوړه کړي او د دواړو هېوادونو د سوداګرۍ کچه لوړه او د افغانستان اقتصاد او د خلکو ژوند وهڅوي.
دویم– موږ بايد پر مشورو او همکاريو ټینګار وکړو
ريیس شي جین پینګ خپلو خبرو کې څو ځلې دې ته اشاره کړې، چې موږ باید د سړې جګړې ذهنیت او د صفر سام (zero sum) زاړه مفهومونه پرېږدو، متقابل درناوي او متقابل تفاهم ته بايد غاړه کېږدو، د ستراتېژیکو اړیکو له لارې سیاسي متقابل اعتماد ته بايد وده ورکړو او د متقابلو او ګډو ګټو همکارۍ بايد تعقیب کړو. چين د افغانستان د سولې او پخلاینې پروسې په برخه کې د دغه هېواد له ټولو ګوندونو او ډلو څخه غوښتنه کړې، چې د خپل هېواد ملي ګټې په نظر کې وساتي او د بین الافغاني خبرو اترو له لارې دې داسې ټولشموله سیاسي چوکاټ رامنځته کړي، چې د افغانستان ټول ګوندونه، ملیتونه او مذهبي ډلې پکې ځان وویني. چین به د افغانستان د مخلص ملګري په توګه د تل په شان د دغه هېواد د سولې او پخلاینې پروسې ملاتړ کوونکی، منځګړی او تسهیل کوونکی پاتې شي او له نړیوالې ټولنې او سیمهییزو هېوادونو څخه هم غواړي، چې مساوات او عدالت تعقیب او په ګډه د افغانستان له سولهییزې بیارغونې څخه ملاتړ وکړي او اړوند څو اړخیز میکانېزمونه باید د دې لپاره مثبت رول ولوبوي.
درېیم– له وخت سره سم بايد پرمختګ کوو
ريیس شي جین پینګ په خپلو خبرو کې دې ته اشاره کړې، چې نړۍ د ستر بدلون په حال کې ده، چې نه یوازې د لوی پرمختګ، بلکې د لویو اصلاحاتو دوره ده. موږ بايد راتلونکي ته په کتو، د ۲۱مې پېړۍ څو اړخیزم پر سمه لار بوځو او نوښت وکړو، د نړیوالو ننګونو پر وړاندې بايد مقابله وکړو او د پراخو مشورو او موافقو پر اساس بايد د نړیوالې حکومتولۍ سیستم اصلاح او بشپړ کړو. ترهګري د بشریت ګډ دښمن دی، چین او افغانستان د تروریزم قربانیان او په لومړۍ کرښه کې ولاړ دي. د «ختیځ ترکستان غورځنګ» په ګډون نړیوالې ترهګرې ډلې د دواړو هېوادونو پر وړاندې ګډ ګواښ دی. چین د تروریزم له هر ډول سره مخالفت کوي او له نړيوالې ټولنې غوښتنه کوي، چې د تروریزم پرضد بېړنۍ او اصلي مسئلې باید ټولې حل او نړیوالې همکارۍ دې پیاوړې کړي. چین په دې اند دی، چې نړیواله ټولنه باید د افغانستان د امنیتي ظرفیتونو د لوړولو لپاره کلکه همغږي ولري او په دوامداره توګه بايد د تروریزم پر وړاندې د افغان ځواکونو وړتیاوې لوړې کړي. چین له بهرنيو ځواکونو څخه غواړي، چې له افغانستان څخه په منظمه او مسوولانه ډول ووځي، د تروریستي ډلو د بیا پورته کېدو مخه بايد ونیسي او په افغانستان کې بايد وضعیت ته په کتو پرېکړې وکړي. چين په ټينګ هوډ دا غوښتنه کوي، چې افغانستان بايد د لوبو ډګر ونه ګرځي او په دغه هېواد کې د نورو هېوادونو پرضد د «نوې سړې جګړې» او پراکسي جګړې سره ټینګ مخالفت کوي. چین چمتو دی، چې د افغانستان په ګډون له نړیوالې ټولنې سره د ترهګرۍ پرضد همکارۍ ژورې کړي او په ګډه په افغانستان او سیمه کې سوله او ثبات ټینګ کړي.
«چين مکلف دی، هغه څه ښه ترسره کړي، چې د ټول بشریت لپاره ګټور وي.» د ريیس شي جین پینګ دغو درنو خبرو نړۍ ته د چین جدي ژمنې او د لوی هېواد مسوولیت ښکاره کړی دی. چین به د تل په څېر، په ټینګ عزم او ارادې څو اړخیزم وساتي او عملي به یې کړي، د ګډو ګټو پر اساس به د نړۍ له مختلفو هېوادونو سره یو ځای پرمختګ وکړي، د بدلون په حال کې به نړۍ ته باور ورکړي او د تاریخ په کلیدي نقطه کې به د افغانستان لپاره لازیات ابادوونکی رول ولوبوي.