له بده مرغه په هېواد کې د کرونا درېیمه څپه خپره شوې، هره ورځ د خلکو ژوند اخلي او لسګونه کسان په ورځ کې پر دغه ویروس اخته کېږي؛ خو د حکومت کمزوری مدیریت هغه څه دي چې اندېښنې یې ولاړې کړې دي. د عامې روغتیا وزارت سر له پرون یو ځل بیا په هېواد کې ټول تحصیلي او تعلیمي مرکزونه وتړل، د حج او اوقافو وزارت هم د یوې اعلامیې په خپرولو سره ټینګار وکړ، چې په جوماتونو او دیني مدرسو کې باید روغتیایي سپارښتنې مراعات شي او ټول هغه موارد دې عملي کړل شي چې د کرونا وبا په له منځه وړلو کې مرسته کوي او د پراختیا مخه یې نسي.
له دې ټولو سره افغانان د کرونا وبا له درکه سخت زیانمن شوي دي. د کرونا وبا په لومړۍ څپه کې چې تر دې هومره خطرناکه هم نه وه، نړیوالو له افغانستان سره میلیونونه ډالر مرسته وکړه. مرستندویه موسسو، نړیوال بانک، د اسیا پراختیایي بانک، امریکا او نورو مرستندویه هېوادونو او بنسټونو هغه مهال د افغان حکومت لاسنیوی وکړ. تر څنګ یې حکومت هم له کرونا وبا سره د مبارزې لپاره بودیجه ځانګړې کړه او د روغتیايي مرکزونو پر جوړولو یې لاس پورې کړ. هغه مهال د ټول هېواد په کچه بیا د ولایتونو په کچه، په مرکز کې د وزارتونو په کچه او ان په ولسوالیو کې هم د مرستو د وېش او کرونا وبا د کنټرول لپاره پلاوي، کمېټې او ډلې جوړې کړل شوې. حکومت غوښتل په دې توګه کرونا وبا مدیریت کړي او د پراختیا مخه یې ونیسي؛ خو له هغې څپې هم ډېر کم افغانان خوندي شول. د کرونا وبا په لګښتونو کې هغه مهال د پراخ مالي فساد راپورونه خپاره شول او ان ډېر لوړپوړي چارواکي د فساد ضد بنسټونو له لوري لویې څارنوالۍ ته هم معرفي شول.
خو اوس څه کیسه ده؟ سره له دې چې د کرونا درېیمه څپه په ټوله نړۍ کې خطرناکه بلل شوې، خو په افغانستان کې یې څوک دومره پروا نه کوي. کرنټین نه مراعات کېږي، د لومړۍ څپې په څېر مالي امکانات نشته دي، نو ځکه ډېر خلک هم پکې ښکېل نه دي، ان ارګ او اړوندې ادارې هم د کرونا پر درېیمه څپه د لومړۍ هغې په څېر غونډې او مجلسونه نه رابولي. خو د هېواد په روغتونونو کې وضعیت د جدي اندېښنې وړ دی. روغتونونه د درملو، بسترونو او اکسیجن له کمښت سره مخ دي، وضعیت ترینګلی دی، هره ورځ زرګونه مشکوکې پېښې ازمویل کېږي، په دې کې سلګونه یې داسې وي چې مثبتې راوځي، د کرونا له امله د مړو شمېر هم ورځ تر بلې مخ په زیاتېدو دی، خو روغتیا وزارت یوازې له خلکو د مرستې غوښتنه کوي او وایي چې د دوی سپارښتنې باید عملي کړل شي.
په روغتونونو کې د ناروغانو پایوازان له کمزورو خدماتو، د روغتونو له ناوړه وضعیت او ډېرو نورو ستونزو شکایت کوي. دا هر څه شک پیدا کوي چې ښایي ځينې کړۍ یوازې د فساد لپاره ناستې وي، کوم څه کې چې فساد وي رامخته کېږي، خو چې د فساد زمینه نه وي پټه خوله وي.
حکومت ته پکار ده چې نور دې د خلکو پر ژوند او راتلونکې لوبې نه کوي. کرونا وبا هره ورځ له افغانانو قرباني اخلي، دا وبا منظم، منطقي، عملي او علمي کنټرول ته اړتیا لري. د حکومت مسوولیت دی چې له پوه او وړ کسانو سره تر سلا مشورو وروسته ستونزې ختمې کړي او د دې نړیوالې وبا د کنټرول لپاره جدي ګامونه اوچت کړي.