تور قارچ ناروغي چې د کرونا ویروس نوې بڼه ده، پر ځینو هیوادونو سربېره یې تازه په افغانستان کې هم مثبتې پېښې ثبت شوې دي، خو دا ناروغي تر ټولو زیاته په هندوستان کې خپره ده او د یادې ناروغۍ زیاتې پېښې پکې ثبت شوې دي، چې په سلو کې ۵۵ سلنه مړینه هم لري.
د تور قارچ ناروغي تر ډېره په هغو کسانو کې پیدا کیږي، چې د بدن دفاعي سیستم یې کمزوری وي او یا یې بدن ویروسي ناروغیو ضعیف کړی وي.
د معلوماتو له مخې، دغه ناروغي په خوسا ميوو او د انسان د پوستکي په سر او طبيعت کې وي، خو هغه کسان ډېر ژر نيسي چې د بدن دفاعي سيستم يې کمزوری او نورې ناروغۍ لکه شکر، سرطان او یا هم تنفسي ستونزې ولري.
دا ناروغي کومه خاصه درملنه نه لري او د مړينې کچه يې په سلو کې ۵۵ سلنه ده. دغه ویروس له ناروغ انسانه روغ انسان ته نه انتقالېږي، خو هغه وسايل چې د دوو کسانو تر منځ د استفادې وړ وي، د دې ناروغۍ انتقال ترې ډېر اسانه کېږي.
ډاکتران وايي، دا ډول باکتریاوې معمولاً بدن ته د سینوسونو له لارې ننوځي او هلته د ځان لپاره ځای پیدا کوي او کولی شي د انسان پر مغز، زړه او ان تنفسي سیستم هم حمله وکړي. ډاکتران وايي کله چې د بدن د معافیت سیستم نشي کولی دغه ویروس کنټرول کړي، هغه ده چې بیا پر مغز برید کوي او کله چې هلته ځای پر ځای شي، بیا نو ډېر خطرناک کیږي چې پرې اخته کس باید ژر تر ژره ډاکتر ته ځان ورسوي. البته په عموم کې بدن له دې فنګسي انتاناتو څخه د خلاصون وړ دی او یوازې هغه څوک چې د معافیت سیستم یې ډېر کمزوری وي، لکه د ټرانسپلانټ ناروغان یا د سرطان ناروغان، نشي کولی د دې پر وړاندې مقاومت وکړي.
د تور قارچ نښې
د دې ناروغۍ تر ټولو څرګندې نښې تبه، ټوخی، د سینې درد، د تنفس تنګوالی، د مخ په یو اړخ کې پړسوب، سردرد، د پزې پل یا د خولې دننه تور زخمونه، د نس درد، التهاب او خواګرځېدل، خونریزي او اسهال د دې ناروغۍ نښې دي.
که چیرته پر پوستکي باندې د دې ویروس کومه نښه ښکاره شي یا د بدن اغېزمن شوی غړی زخم، سوروالی او یا هم پاړسوب کړی وي، دا برخه ممکن توروالی هم وکړي. دغه راز ناروغ ممکن د تودوخې او درد احساس وکړي او په دې وخت کې دا هم امکان لري، چې د وینې له لارې د بدن نورو برخو ته هم خپور شي، چې دې حالته بیا ډاکتران د ډفیوز موکورمایکوزیس وايي. کله چې پر ناروغ دا حالت راشي، تور قارچ بیا پر زړه باندې اغېز کوي او دا امکان لري چې پر تور قارچ باندې اخته کس کوما ته لاړ شي، چې په دې وخت کې بیا د مرګ خطر ورسره ډېر زیاتيږي.
د تور قارچ ناروغي څومره خطرناکه ده؟
تور قارچ یوه خطرناکه ناروغي بلل شوې او ډېر ژر د انسان په بدن کې مخ پر وړاندې ځي. د ارقامو له مخې، هغه کسان چې پر دې ناروغۍ باندې اخته کیږي، ممکن د څو ورځو په تېرېدو سره پرې ډېر بد اغېز وکړي او ان د مرګ تر حده یې ورسوي. خو په هر صورت، د تور قارچ ناروغي ساري نه ده او د انتشار خطر یې ډېر نشته.
ولې پر کرونا اخته کسان پر تور قارچ اخته کیږي؟
روغتیاپالان وایي چې پر کرونا د اخته کسانو د بدن دفاعي سیستم د دې ناروغۍ پر مهال کمزوری کېږي، ځکه خو د تور قارچ ویروس پرې په اسانه حمله کولی شي او د ځان لپاره ښه چاپیریال چمتو کوي. بل ټکی دا دی چې د شکر ناروغان چې د وینې لوړ قند لري، پر دغه ویروس د اخته کېدو له زیات خطر سره مخ دي.
د تور قارچ درملنه
که څه هم یاده ناروغي کومه ځانګړې درملنه نه لري، خو له هغو ځایونو چې خاورې او نور میکروبونه پکې وي، لرې اوسېدل ترې د بچ پاتې کېدو یوه ښه لاره ده. د روغتیاپالانو په وینا، که چیرې د موکورمایکوزیس تشخیص وشي، نو درملنه یې باید د تور قارچ ضد درملو سره پیل شي. دا درمل یې د ودې مخه نیسي، وژني یې او میکروب کنټرولوي. لاندې درمل کولی شي پر دغه ویروس له اخته کس سره یوڅه مرسته وکړي:
آمفوتریسین B
ایزاوکونازول
پوزاکونازول
دا درمل د رګونو له لارې بدن ته داخلیږي او یا د ټابلیټ په توګه اخیستل کیږي. ډاکټر ممکن تاسو ته د رګونو له لارې لومړی درملنه پیل کړي، څو میکروب کنټرول شي چې دا چاره څو اونۍ وخت نیسي. بیا د درملنې پروسه د ټابلیټو کارولو ته بدلېږي. له هغه ډاکټر سره چې ستاسې درملنه کوي، ټولې ستونزې ورسره شریکې کړئ. د بېلګې په توګه، که د معدې درد، زړه سوځېدنه یا ساه ایستلو کې ستونزه لری، حتمن یې له ډاکتر سره شریکې کړئ. ممکن ډاکتر ستاسې د بدن هغه برخه هم عملیات کړي چې پر دغه ویروس ککړه شوې وي. که عملیات ته اړتیا وي، حتمن یې وکړئ، د ژوندي پاتې کېدو چانس ورسره ډېر دی.
د یادونې وړ ده چې تازه د افغانستان د عامې روغتیا وزارت سرپرست ډاکتر وحید مجروح ویلي، چې د کرونا ویروس ناروغانو کې د تور قارچ ناروغۍ پېښې د پراخېدو په حال کې دي.
نوموړي د اندېښنې په څرګندولو سره ویلي، که احتیاطي او روغتیايي تدابیر مراعات نشي، د کرونا ویروس مثبتې پېښې به نورې هم زیاتې شي.
نوموړی زیاتوي چې د دغه ناروغۍ یوه یوه پېښه په کابل، بغلان او سمنګان ولایتونو کې ثبت شوې او په وینا یې ډېرې خطرناکې نه دي.