په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ یا یوناما په خپل تازه راپور کې ویلي، چې د روان میلادي کال په لومړیو شپږو میاشتو کې د تېر کال د همدې مودې په پرتله د ملکي وګړو د مرګژوبله کچه ۴۷سلنه زیاته شوې ده.
یوناما په خپل تازه راپور کې ویلي، چې د ۲۰۲۱ز کال د جنوري له پیل څخه د جون تر پایه پورې ۱۶۵۹ ملکیان د جګړو، هوايي بریدونو او چاودنو له امله وژل شوي او ۳۵۲۴ نور ټپیان شوي دي.
یوناما د ۳۹سلنه ملکي مرګژوبلې مسوولیت د طالبانو پر غاړه اچولی او ویلي یې دي چې افغان ځواکونه د ۲۳سلنه ملکي مرګژوبلې مسوول دي. یوناما دغه راز ویلي، چې د دې مرګژوبلې ۱۶سلنه عاملین د حکومت ضد نور وسلهوال دي او ۱۱سلنه ملکیانو ته په متقابلو نښتو کې مرګژوبله اوښتې ده. یادې ادارې د ملکي مرګژوبلې ۹سلنه د داعش د خراسان ډلې او دوه سلنه یې حکومت پلوه وسلهوالو ډلو ته منسوب کړې ده.
د یوناما د بشري حقونو د برخې مشرې فیونا فریزر ویلي: «د ۲۰۲۱ کال په لومړۍ نیمايي کې په افغانستان کې ملکي تلفات د ریکارډ کچې ته رسېدلي دي. له مې وروسته چې نړیوالو نظامي ځواکونو وتل پیل کړل او د طالبانو په بریدونو سره جګړو زور واخیست، د کال د لومړیو څلورو میاشتو په پرتله د وژل شویو او ټپي شویو افغانانو په شمېر کې یوناما چټک زیاتوالی ثبت کړ».
فریزر د جګړو له امله د ملکيانو د مرګژوبلې په کچه کې د زیاتوالي په اړه اندېښنه ښودلې او زیاته کړې یې ده، کله چې جګړه ډېر نفوس لرونکو سیمو او ښارونو ته نږدې کېږي، ورسره د ملکیانو د مرګژوبلې د زیاتېدو په تړاو اندېښنې هم زیاتېږي. د یوناما د بشري حقونو د برخې مشرې په وینا، د روان کال په لومړیو شپږو میاشتو کې ښځې او ماشومان د ملکي مرګژوبلې نږدې نیمايي برخه جوړوي. د نوموړې په خبره: «د ځمکنیو جګړو پر مهال د دوی مرګژوبله بېخي ډېره وه، په ځانګړي ډول کله چې ډېرو په خپلو کورونو کې د پټېدو فکر کړی د هاوانونو او توپونود مرمیو له کبله وژل شوي او ټپیان شوي دي، دوی د ځمکنیو نښتو پرمهال د ملکي مرګژوبلې دوه پر درېیمه برخه جوړوي».
په ورته مهال افغان حکومت بیا د امنیتي ځواکونو له خوا په عملیاتو کې د ملکيانو د مرګژوبلې په تړاو د یوناما راپور رد کړ. د امنیتي ځواکونو ویاند جنرال اجمل عمر شینواري تېره ورځ په کابل کې خبریالانو ته وویل: «موږ په خپلو ټولو عملیاتو کې لومړنی فکتور چې په پام کې نیسو، د ملکیانو د مرګژوبلی مخنیوی دی».
د هغه په وینا، ځواکونو د ملکيانو د مرګژوبلې او د عامه تاسیساتو د تخریب د مخنیوي لپاره په یو شمېر سیمو کې خپل یرغلیز او دفاعي عملیات په ورو مخ ته وړي دي.
بلخوا طالبانو هم د یوناما راپور یو طرفه او له حقیقته لرې بللی دی. د دغې ډلې ویاند ذبیحالله مجاهد وایي، چې طالبانو په هېڅ ځای کې په قصدي ډول ملکیان نه دي په نښه کړي. یوناما دغه راز ویلي چې په دې موده کې څه باندې ۲۰۰زره افغانان د جګړو له امله بېځایه شوي دي.
یوناما داسې مهال د ملکي مرګ ژوبلې د ډېرېدو خبره کوي، چې له افغانستانه د بهرنیو ځواکونو له وتلو سره جوخت، جګړو او نښتو زور اخیستی او هره ورځ پکې پر ښکېلو خواوو سربېره، ګڼو ملکیانو ته هم مرګ ژوبله اوړي.