افغانستان اوس له سخت بشري بحران سره مخ دی او هم د بيا رغونې په کليدي پړاو کې دی او په داسې حالاتو کې له ګاونډيو هېوادونو سره نږدې همکاريو ته اړتيا لري.
د افغانستان سرپرست حکومت څو ځلې ويلي، چې د چين د يو کمربند او يوې لارې پروژه د دغه هېواد د سيمه ايز پرمختګ لپاره ډېرې ګټې لري او هېله يې ښودلې، چې افغانستان هم په دغه پلان کې شامل شي. چين د افغانستان هر کلی کړی، چې د خپلې سولې او ثبات د ساتلو لپاره د يو کمربند او يوې لارې په پلان کې ګډون وکړي.
د چين ميډيا ګروپ د پښتو څانګې خبريالې په دې اړه د افغانستان د اقتصادي چارو کارپوه او د کابل پوهنتون له استاد شفيق اميرزی سره ځانګړې مرکه کړې ده.
ښاغلي شفيق اميرزی د ورېښمو لرغونې لارې په اوږدو کې د افغانستان د روښانه مقام په اړه وويل، چې افغانستان په سیمه کې د سوداګرۍ او ارتباط لپاره خورا ستراتژیک موقعیت لري. دا موقعیت نه یوازې اوس په مدرنه سوداګرۍ کې د ارزښت وړ دی، بلکې د تاریخ په اوږدو کې یې د افغانستان او سیمې لپاره خورا ډېر ارزښت لرلی دی. سلګونه کاله پخوا افغانستان د سوداګرۍ او سوداګریزو کاروانونو د تګ راتګ لپاره مهمه لار وه. د ورېښمو لارې له افغانستان تېرېده چې د تاریخي لیکنو له مخې د شاوخوا ۱۷۰۰ کلونو لپاره سوداګرو دا لار د خپلو سوداګریزو توکو د لېږد رالېږد لپاره کاروله. دې لارې به مرکزي او جنوبي اسیا سره وصلول او ډېری اسیايي هېوادونه یې ان له اروپا او افریقا سره هم تړل.
افغانستان د لويديځې، جنوبي او منځنۍ اسيا د تقاطع په نقطه کې واقع دی او جغرافيا يې د يو کمربند او يوې لارې په اوږدو کې مهم مقام لري. په دې اړه ښاغلي شفيق اميرزي داسې نظر څرګند کړ، چې اوس هم افغانستان په سیمه کې د اقتصاد او سوداګرۍ لپاره خورا ارزښتمن دی. دا چې اوږدې جګړې افغانستان ځپلی او اقتصاد یې کمزوری کړی دی نو د پراختیا او پرمختګ په هر ډول سیمه ییزه پروژه کې یې ګډون مهم دی. د چین یو کمربند یوه لار پروژه چې په سیمه کې د پراخ اقتصادي اتصال لپاره جوړه شوې ده، د افغانستان لپاره ځانګړی ارزښت لري او د دې اړتیا ده چې افغانستان په دې پروژه کې ګډون ولري څو په سیمه ییز او نړیوال اقتصادي سېرکل او همدا راز ترانزیت او سوداګرۍ کې خپل تاریخي ارزښت بېرته راژوندی کړي.
د يو کمربند او يوې لارې په پلان کې په دې وروستيو کلونو کې زياتې پروژې عملي شوي او اړوندو هېوادونو ته يې ډېرې ګټې رسولې دي.
افغانستان هم خپل جلغوزي د دې پلان په مټ د الوتکو له لارې چين ته ليږدولي او د افغانستان تلاک په ۲۰۱۹م کال کې د اورګاډي له لارې له مزارشريف څخه د چين شينجيانګ ته ورسيد، برسيره پر دې، مرستندويه توکي هم په اورګاډو کې افغانستان ته وړل کيږي.
ښاغلي شفيق اميرزي وويل، چې ون بېلټ ون روډ یعنې یو کمربند یوه لار پروژه د چین له لوري پيل شوې ده. پخوا د ورېښمو لار هم له همدې هېواد پیلېده، نو د چین نوې اقتصادي پالیسي دا ده چې د همدې لارې په بیا فعالولو سره د سیمې او نړۍ هېوادونه سره وصل کړي. دا ځکه ګټوره چاره ده چې سالم اقتصادي فعالیتونه به د ملتونو ترمنځ اړیکې پراخې کړي او تر څنګ به یې د دې سبب شي چې سیمه او په دې پروژه کې ګډون کوونکي هېوادونه اقتصادي وده وکړي. هغه هېوادونه چې په دې پروژه کې ګډېږي هم به اقتصادي وده کوي، هم به یې تاریخي ارتباط بېرته پياوړی کېږي او هم د کلتوري، علمي او اقتصادي تجربو د شریکولو لړۍ پراخه او چټکه شي.
د ښاغلي شفيق اميرزي په اند، افغانستان هم د هغو هېوادونو له ډلې دی چې چټکې ودې او پرمختګ ته اړتیا لري. نو د ون بېلټ او روډ په پروګرام کې د افغانستان کډېدل او په دې سالم اقتصادي فعالیت کې شریکېدل به د ودې سبب شي. دا چې افغانستان په وچه کې حصار هېواد دی نو اړینه ده چې په داسې یوه ستره نړیواله سوداګریزه او ترانزیتي لاره کې شریک شي. هغه وويل، ځکه افغانستان داخلي زراعتي تولیدات لري، لاسي صنایع لري، د کانونو استخراج ته اړتیا لري او د دې هر څه پلور او ترې ګټه کول لارو ته اړتیا لري او دا لارې د نړیوالو له همکارۍ پرته نه شي جوړېدلی. له همدې امله افغانستان اړتیا لري چې په دې لاره کې ګډ شي.
د روان کال د مارچ په ۲۴مه نېټه د چين د دولتي شورا غړي او بهرنيو چارو وزير وانګ يي له افغانستان څخه د ليدنې په وخت کې وويل، چې چين هرکلی کوي، چې افغانستان د يو کمربند او يوې لارې په پلان کې ګډون وکړي او غواړي، چې د چين او پاکستان اقتصادي دهليز افغانستان ته هم وغځوي، تر څو د اسيا زړه افغانستان د سيمې د هېوادونو تر منځ د تګ راتګ پل وګرځي.
ښاغلي شفيق په پای کې د افغانستان پر وړاندې د ننګونو په هکله وويل، چې موږ مخکې هم یادونه وکړه چې افغانستان پخوا هم د ورېښمو لارې د اتصال لپاره مهم و. نن هم د سترو مواصلاتي پروژو په بشپړولو کې مهم او ارزښتانک موقعیت لري. خو اوس د دغه ډول پروژو د عملي کولو لپاره باید خنډونه له منځه لاړ شي. امنیت تامین شي، ثبات رامنځ ته شي، د پانګونې لپاره ډاډ رامنځ ته شي، څو نړیوالې پانګونې او د سترو پروژو عملي کولو ته زمینه برابره شي.