پر ځايي وخت د جولای په ۴مه نېټه د امريکا د يلينويس ايالت د هايلنډ پارک ښار کې د دغه هېواد خپلواکۍ ورځ په لمنځغونډه کې د ډزې پيښه وشوه، چې له امله يې لږ تر لږه ۶تنه وژل شوي دي. د پيښې عیني شاهدانو ویلي، چې لکه وسله واله جګړه وشوه.
په همدې ورځ خلکو د امريکا د ورلانډو ښار د يولا جهيل په پارک کې د خپلواکۍ د نمانځنې په فعاليت کې اورلوبې کولې، خو کله چې دوی د اورلوبې ننداره وليدله، په غلطيۍ سره يې فکر وکړ، چې ډزې شوي دي او د اورلوبې آواز ته د ډزې اواز بولي، نو په بېړه له سيمې څخه وتښتېدل.
د هماغه ورځې ماښام د امریکا ولسمشر جوبايډن او مېرمنې يې جېل بایډن په سپينه ماڼۍ کې د دغه هېواد د خپلواکۍ ورځې په مناسبت د نظامیانو له کورنیو سره په ماښامنۍ ميلمستيا کې ګډون درلود او کباب يې خواړه. بايډن د فعاليت په ځای کې د موسیقۍ له نندارې وروسته وویل: «دا يوه ښکلې ورځ ده، اورلوبه نه ده پيل شوې او هېله ده چې تاسې ټول له دغې شپې څخه خوند واخلئ.» دوی په دې شپه د ښکلې اورلوبې په تمه وو…
د ډزو او د اورلوبې غږونه سره ګډ شول او د امریکا د خپلواکۍ کلیزې چاپېريال يې ګډوډ کړ.
بايډن د کباب خوړلو په فعاليت کې د ډزې پېښه هېره نه کړه او امر يې وکړ چې د ډزو په پېښه کې د وژل شويو کسانو د درناوي په خاطر دې څو شيبې چوپتيا غوره کړي.
ده کوښښ کاوه چې خلکو ته ځان غمجن وښيي، خو د ده پر څېره مسکا لا هم لږ پاتی ده.
خلکو ته د ده رښتينی احساس ښه په ډاګه شو چې دی هېڅ خپه نه دی او حتی بې حسي دی. په امريکا کې د ډزو پيښو په اړه په ريکارډ کې ليکل شوي، چې په زياته اندازه ډزو معنا داده چې د بريدګرو نه پرته څلور او يا له څلور نه زيات کسان په نښه شوي دي. د امریکايي سرچينو د شمېرنو له مخې دا په دغه هېواد کې د روان کال له پيل راهيسې په زياته اندازه د ډزو ۳۰۸مه لویه پېښه وه.
د امريکا د ټيکساس ايالت د مې په ۲۴مه نېټه په يوه لومړني ښوونځي کې د ډزې په پيښه کې د نولسو ماشومانو په شمول ۲۱ تنو خپل ژوند له لاسه ورکړ. د مې له ۲۴مې نيټې وروسته د امريکا په بېلا بېلو ځايونو کې د ډزو ضد څو لاريونونه ترسره کړي دي. د دغه هېواد د دوو ګوندونو قانون جوړونکو د امريکا د خلکو مخالفت او قهر په نتيجه کې د ډزو کنټرول لپاره د لا خوندي ناحيو د ساتلو قانون صادر کړ. د قانون له مخې بايد له ۱۸ – ۲۰ کلنو پورې د ډزو اخيستونکو ته د رواني روغتيا ريکارډونو لپاره د نظارت موده له درې تر لسو ورځو پورې وغځول شي، د هغو کسانو لپاره د ډزو اخيستلو ته اجازه نه ورکړي شي، چې په کورنۍ کې له ښځو سره زور زياتې کېږي. دغه قانون په سطع باندې لږ تدبيرونه طرح کړی، خو له دې سره سره هم ډزې په بشپړه توګه نه دي کنټرول شوي او د دې کار پرضد لاريونونه کېږي.
ډزې په بشپړه توګه نشي کنټرولېدای، ځکه د دې تر شا په امريکا کې د وسلو پلورونکو ګټې تر ټولو مهمې دي او بايد وساتل شي. په امريکا کې له وسلو او ټوپکو ګرځوونکو شمېر د حيرانتيا وړ دی چې په تېر کال د ټوپکو او مېرميو د پلورلو عوايد ۷۰ ميليارډ او ۵۰۰ ميليونه ډالرو ته رسيدلي دي. د ټوپکو پلوروونکو ډلو د پيسو له لارې خپل کسان په سیاسي واک کې داخل کړي، نو سياستوال د خلکو د ژوند حق ته په سپکه توګه ګوري او په پر له پسي ډول د وسلو او ټوپلو له پلور او ګرځولو څخه ملاتړ کوي.
د امريکا خلکو په روان کال کې سلګونه ځله د ډزو له پېښو وروسته د نا امنۍ احساس کړی او آن د خپل هېواد د خپلواکۍ ورځې د نمانځنې په وخت کې هم له اور لوبې خوند نشي اخيستلای.په ډزو کې هر وخت ملکي کسان قربان شوي، او د امريکا مشر يوازې د دغو ملکي وګړو د ژوند ختمېدو په غبرګون کې د څو شيبو لپاره پر چوپتيا بسنه کوي او … وروسته به هېر شي.