امريکا له دويمې نړيوالې جګړې وروسته تل دا فکر درلودلی، چې د ځان په مشرۍ يوه اړخيزه نړۍ جوړه او ثابته کړي.کله چې امريکا احساسوي، چې د نړۍکوم بل هېواد ښايي سمسور شي او د دوی باداري مقام ته ګواښ ورسوي، نو حريف یې ګڼي او له بېلابېلو لارو د هغه هېواد د پرمختګ مخه نيسي. امريکا غواړي د واک ټينګولو لپاره د اقتصاد، نظامي او پولي چارو، ساينس او ټکنالوژۍ او جيوپولیټیک چارې کنټرول کړي او د نورو هېوادونو د پرمختګ د مخنيوي پر وړاندې یې وکاروي.
امريکا په تاريخ کې د انډيانو د نسل وژنې او شړلو جرمونه تر سره کړي او وروسته يې پراخې ځمکې، د کانونو، نفتو او طبيعي ګازو سرچينې تر لاسه کړې دي، د تش په نامه اصلي شتمنۍ یې رامنځته کړې او د عصري کېدو بهير يې پيل کړی. له دوو ځلو نړيوالو جګړو وروسته امريکا د ډالرو په مرکزيت د نړيوال پولي سيستم او د زور په وسيله زبرځواک هېواد ګرځېدلی دی.
مطلب دا چې امريکا څنګه د نويو سمسور هېوادونو د پرمختګ مخه نيولې ده؟ له دويمې نړيوالې جګړې وروسته د تسلط او باداري مقام ټينګول د امريکا لومړی ستراتيژيک هدف و. پخواني شوروي اتحاد چې خپل هراړخيز توان ډېر لوړ کړی و، امريکا د سوداګریزو بنديزونو، د نظامي تجهيزاتو سيالۍ او د ايډيالوژيو د نفوذ له لارې د هغه هېواد د پرمختګ بهير له ځنډ او خنډ سره مخ کړ. په ۱۹۸۵م کال کې د جاپان اقتصاد ډېر سمسور شوی و، چې په ټوله نړۍ کې تر ټولو لوی پور ورکوونکی هېواد ګرځېدلی و او د جاپان توليدات د نړۍ په ګوټ ګوټ کې خواره و. امريکا بيا د بهرنيو اسعارو بازار د بدنامولو او د نامساوي سوداګرۍ د تر سره کولو له لارې د جاپان د پرمختګ تمايل منع کړی. دا په نژدې تاريخ کې د امريکا لخوا د نورو سمسور هېوادونو د پرمختګ د مخنيوي په باره کې دوې مهمې بېلګې دي.
امريکا د ځان په مشرۍ د يوې اړخيزې نړۍ خوب سره عادت شوې ده، خو نړۍ د امريکا دغه تعريف او هویت نه مني. د اقتصاد، ساينس او ټکنالوژيو د پرمختګ سره سره د بېلابېلو هېوادونو غوښتنې په طبيعي ډول سره ګډې شوې دي، نو لا زيات هېوادونو چټک پرمختګ کړی او د اقتصادي لاسته راوړنو له لارې زيات څو اړخيز سازمانونه رامنځته شوي دي.
دا ځل امريکا چين او د دغه هېواد د نظريو په مشرۍ څو اړخيز سازمانونه د حريف په توګه ګڼي او غواړي چې په بېلابېلو ساحو کې د چين په وړاندې خنډونه جوړ کړي. څو کاله راهيسې امريکا د چين د پرمختګ مخنيوي لپاره د سوداګرۍ، ساينس او ټکنالوژيو ستونزې جوړې کړې او غوښتنه يې وکړه چې له نورو هېوادونو سره يو ځای دغه نيت سر ته ورسوي. خو واشنګټن په خپله پوهېږي، چې له يوې خوا له چين سره جګړه نه شي کولی، له بلې خوا له چين سره اقتصادي همکارۍ نه شي پرې کولی.
د نان هوا ځاو باو ورځپاڼې څه موده مخکې خبر ورکړ، چې امريکا له چين سره د عرضې ځنځير د پرې کولو په ترڅ کې له ډېرو مسئلو سره مخ ده، ځکه چې په چين کې د اصلي موادو د توليدولو او چمتو کولو چارې زياتې دي او امريکا نه شي کولی چې د ټولو توکو د برابرولو له ځنځير څخه د چين توليدات جلا کړي.
د امريکا دغه غوښتنې د چين د پرمختګ د مخې نيولو په بهير کې په پر له پسې توګه د نورو هېوادونو لخوا هم په عاقلانه توګه رد شوې دي. د اسرایيلو د خبري رسنۍ د خبر له مخې، امريکا پر چين تخنيکي بنديزونه لګولي، چې په اسرایيلو کې یې د ميکرو چيپونو توليدي شرکتونو ته زياتې ستونزې رسولې دي. نو د اسرایيلو څو شرکتونو د امريکا څخه غوښتنه کوي، چې چين ته د ميکرو چيپونو د صادراتو بنديزونه لغوه کړي. سربېره پر دې، د امريکا خبري رسنيو خبر ورکړ، چې د امريکا حکومت له مکسيکو څخه غوښتنه کړې، چې له چين څخه د سکن کولو ماشينونه وانخلي، خو مکسيکو د امريکا په دغه لاسوهنه غوږ نه ګروي او لا هم د خپل قانون او حاکمیت پر بنسټ له چين څخه دغه ماشينونه اخلي. دغه ډول بېلګې د اقتصاد د نړيوال کېدو او پر نړيوال اقتصاد د چين د اغېزو له اړخه لا زياتې شي، امريکا د خپل تسلط له لارې له نورو هېوادونو سره يو ځای له چين سره مقابله نه شي کولی.
امريکا په پر له پسې ډول له چين سره د مقابلې اندازې پياوړې کوي، خو د چين دريځ څرګند دی. د چين د کمونېست ګوند د شلم ملي کانګرېس په راپور کې پر دې بيا ټينګار شوی، چې چين د اصلاحاتو او ورخلاصون پر بنسټيزې تګلارې او د ګډو ګټو پر بنسټ د ورخلاصون پر ستراتيژۍ ټينګار کوي، په پر له پسې ډول به د چين د نويو پر مختګونو له لارې نړۍ ته فرصتونه برابر کړي او د پرانیستي نړيوال اقتصاد هڅونه به وکړي څو د بېلابېلو هېوادونو خلکو ته ګټې ورسوي. د چين پرمختګ د نړۍ د سولې ساتلو هڅونه کولی شي او هېڅکله به د تسلط په لټه کې نه وي او هېڅکله به خپل حدود د نړیوالو قوانینو خلاف پراخ نه کړي.
امريکا بايد ويښه شي او حقيقت ته غاړه کېږدي، د چين شته اندېښنې لرې کړي، د خپل تسلط له خوب څخه راويښه شي او د بدلېدونکي نړيوال کېدو بهير د راتلو هرکلی وکړي.