د اګست په ۱۹مه نېټه د امريکا، جاپان او کوريا جمهوريت لومړۍ سرمشريزه په کمپ ډېوېډ کې پای ته ورسېده. د درېیو هېوادونو مشرانو په خبري رسنيو کې ۱۷ ځلې د چين يادونه کړې ده. تر سرمشريزې وروسته درېیو خواوو په درېیو اعلامیو کې د تايوان تنګي او د جنوبي سمندر په هکله اړوندې خواوې وهڅولې چې د تش په نامه د چین له ګواښونو سره مقابله وکړي، او په څرګنده توګه د چين په کورنيو چارو کې لاسوهنه وکړي. له دې څخه ښکاري چې که څه هم امريکا په ډاګه ويلي چې د چين په مقابل کې نه ده، خو عمل يې برعکس دی. دوی د نړيوالو هغه وړتيا کمه ارزولې چې دروغ کشف کوي. د دې سرمشريزې موخه څه ده؟ نړيوال پر دې ښه پوهېږي.
کمپ ډېوېډ د امريکايي سياستوالو يوه مهمه ډيپلوماتيکه مرجع بلل کېږي چې په ۱۹۵۹ م کال کې د امريکا اوپخواني شوروي اتحاد د مشرانو ترمنځ د کتنې، په ۱۹۷۸م کال کې د مصر او اسرائيلو ترمنځ د سرمشريزې او په ۲۰۰۰م کال کې د فلسطين او اسرائيلو ترمنځ د خبرو اترو مهم مرکز و. دا ځل د امريکا مشر د جاپان او کوريا جمهوريت له مشرانو سره ياده سرمشريزه تر سره کړې چې موخه يې د يادو دوو هېوادونو له لارې په اسيا او ارام سمندر کې د ناټو ځواکونو پراخوالی او د تش په نامه د انډو پاسېفيک ستراتيژۍ پرمخ بېول دي. د جاپان د بهرنيو چارو وزارت د نړيوالو استخباراتو پخواني مشر دې ته په اشارې سره ويلي چې نړیوال د امريکا پر شومې موخې ښه پوهېږي.
د امريکا عمده موخه څوک دی؟ هر څوک هم په دې پوهېږي. له وروستيو کلونو راهيسې امريکا په ناوړه توګه چين عمده سيال بولي او په هراړخيزه توګه يې د چين د پرمختګ مخنيوی کړې او کوي يې. له يادې سرمشريزې څخه زموږ خبريال هغه حالت کشف کړی چې په تېر يو کال کې د امريکا د بهرنيو چارو وزير انتوني بلېنکن د چين او امريکا ترمنځ د اړيکو په هکله ډېر ځلې د چين په شاوخوا سيمو کې د ستراتيژيک چاپېريال برابرولو ته اشاره وکړه. د شنونکو په اند ياده سرمشريزه د دې ستراتيژيکې موخې د پلي کولو يو اقدام دی. په دې سرمشريزې کې د ((د کمپ ډېوېډ روحيه))،((د کمپ ډېوېډ اصول)) او(( مشورتي تړونونه))په شمول درې تصويب شويو سندونو هم دغه ټکی منعکس کړی دی. د امريکا د ډيپلوماتيکو اړيکو کمېټې د اسيا او ارام سمندري سيمو د څېړنې په اړه لوړ پوړي څېړونکي شيلا اې سميس دې ته په اشارې سره ويلي چې په دې سرمشريزې کې ياد شوي تخنيکي نوښت او نړيوال برابروونکي ځنځير ټول پر چين پورې اړه لري.
نو ايا د دې سرمشريزې په جوړېدو سره په اسيا او ارام سمندر کې د کوچني ناټو د ابادولو په هکله د امريکا موخه عملي کېدای شي؟
خپاره شوي سندونه ښيي چې درېيو خواوو د مشورتي ميکانيزم د جوړولو، د امنیتي چارو کې د خپلمنځي همکارۍ د پياوړتيا، د اقتصادي او تخنيکي همکارۍ د ژورتيا او د نړيوال روغتيايي او ملکي همکارۍ د پراخوالي په باب بحث وکړ. که څه هم ارمانونه يې ډېر دي، خو مشخص پلانونه يې نه لري. د شنونکو په اند، امريکا، جاپان او د کوريا جمهوريت به له راتلونکي کال څخه په وار سره د ولسمشرۍ ټاکنې تر سره کړي. نو ځکه دغه سرمشريزه د دغو سياستوالو د سیاسي نندارې په څېر ده او خپاره شوي سندونه هم د ټاکنو د سیاسي لوړې غوندې دي.
د ګډون کوونکو ترمنځ د اړيکو له لحاظه که څه هم جاپان او د کوريا جمهوريت د امريکا ملګري هېوادونه دي، خو هغوی خپل پلانونه لري او تضادونه يې هم ډېر دي. د کمپ ډېوېډ له يادې سرمشريزې له مخکې امريکا او جاپان د تش په نامه د اسيا او ارام سمندري سيمې په اقتصادي چوکاټي تړون کې د نهنګ د نيولو په هکله د نظريو توپير درلود او جاپاني چارواکي حتی امريکا ګواښلې چې هغوی به له ياد چوکاټي تړون څخه ووځي. په ورته وخت کې جاپان غواړي په اسيا او ارام سمندر کې د کوچني ناټو د جوړولو پلان له لارې د سولې د اساسي تړون له محدودیت څخه خلاص کړي او د لوی پوځي هېواد په توګه خپل ارمان رښتيا کړي. سربېره پردې جاپان دې ته اړ شوی چې له چين نژدې اقتصادي اړيکې تر غور لاندې ونيسي. اوس مهال چين د جاپان لومړی لوی سوداګريز همکار دی، که تل له چين سره مقاومت وکړي، نو دا به د جاپان له ګټو سره سمون ونه لري.
له بلې خوا کوريا جمهوريت هيله وښوده چې د درېیو هېوادونو د اتحاد له لارې په نړۍ کې مرکزي هېواد وګرځي، خو د کوريا جمهوريت او جاپان ترمنځ اړيکې د يادو درې اړخيزو اړيکو نيمګړی بلل کېږي.
نو ځکه که څه هم امريکا غواړي چې په اسيا او ارام سمندر کې يو کوچنی ناټو جوړ کړي، خو پلان به يې خامخا ناکام شي.